Shloka 5

इुमत्सेन उवाच अतितीव्रो5यमारम्भस्त्वया55रब्धो नृपात्मजे | तिसृणां वसतीनां हि स्थान परमदुश्चरम्‌,द्युमत्सेन बोले--राजकुमारी! तुमने यह बड़ा कठोर व्रत आरम्भ किया है। तीन दिनोंतक निराहार रहना तो अत्यन्त दुष्कर कार्य है

Dyumatsena uvāca: atitīvro ’yam ārambhas tvayā ārabdho nṛpātmaje | tisṛṇāṁ vasatīnāṁ hi sthānaṁ paramaduścaram ||

Dyumatsena berkata: “Wahai putri raja, engkau telah memulai laku yang amat berat. Berpantang makan selama tiga malam sungguh disiplin yang teramat sukar.”

द्युमत्सेनःDyumatsena
द्युमत्सेनः:
Karta
TypeNoun
Rootद्युमत्सेन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular
अतितीव्रःvery intense/very severe
अतितीव्रः:
TypeAdjective
Rootअतितीव्र
FormMasculine, Nominative, Singular
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Nominative, Singular
आरम्भःundertaking; beginning
आरम्भः:
Karma
TypeNoun
Rootआरम्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Instrumental, Singular
आरब्धःbegun; undertaken
आरब्धः:
TypeVerb
Rootआ-रभ्
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
नृपात्मजेO princess (daughter of a king)
नृपात्मजे:
Sampradana
TypeNoun
Rootनृपात्मज
FormFeminine, Vocative, Singular
तिसृणाम्of three
तिसृणाम्:
TypeNumeral
Rootत्रि
FormFeminine, Genitive, Plural
वसतीनाम्of nights/days of fasting (lit. dwellings/periods of staying)
वसतीनाम्:
TypeNoun
Rootवसति
FormFeminine, Genitive, Plural
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
स्थानम्staying; abiding; remaining
स्थानम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्थान
FormNeuter, Nominative, Singular
परमदुश्चरम्extremely difficult to perform/endure
परमदुश्चरम्:
TypeAdjective
Rootपरमदुश्चर
FormNeuter, Nominative, Singular

इुमत्सेन उवाच

D
Dyumatsena
N
nṛpātmajā (princess)

Educational Q&A

The verse highlights ethical discernment in ascetic practice: austerity (tapas) can be admirable, but it should be undertaken with awareness of its severity and human limits; wise elders counsel moderation and realism rather than reckless self-harm.

Dyumatsena addresses a princess who has begun a rigorous observance, remarking that her chosen discipline—going without food for three nights—is extremely difficult, and he cautions her by emphasizing the harshness of the undertaking.