Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Mārkaṇḍeya’s Consolation to the King: Exempla of Rāma and the Efficacy of Allies (मार्कण्डेयाश्वासनम्)

एक हजार वर्ष पूर्ण होनेपर दुर्धर्ष दशाननने अपना मस्तक काटकर अग्निमें उसकी आहुति दे दी। उसके इस अदभुत कर्मसे लोकेश्चर ब्रह्माजी बहुत संतुष्ट हुए ।। ततो ब्रह्मा स्वयं गत्वा तपसस्तान्‌ न्‍्यवारयत्‌ | प्रलोभ्य वरदानेन सवनिव पृथक्‌ पृथक्‌,तदनन्तर ब्रह्माजीने स्वयं जाकर उन सबको तपस्या करनेसे रोका और प्रत्येकको पृथक्‌-पृथक्‌ वरदानका लोभ देते हुए कहा--

eka-sahasra-varṣa-pūrṇe durdharṣa-daśānano 'tma-mastakaṃ kṛttvāgnau tasya āhutiṃ dadau | tasya etad-adbhuta-karmaṇā lokeśvaraḥ brahmā mahān tuṣṭo 'bhavat || tato brahmā svayaṃ gatvā tapasas tān nyavārayat | pralobhya vara-dānena sarvān iva pṛthak pṛthak, tad-anantaram brahmā svayaṃ gatvā tān sarvān tapasā nivārayām āsa, pratyekaṃ pṛthak pṛthag vara-pradānena pralobhayann uvāca—

Ketika genap seribu tahun berlalu, Daśānana yang dahsyat memenggal kepalanya sendiri dan mempersembahkannya ke dalam api sebagai oblation. Oleh perbuatan menakjubkan itu, Brahmā, Penguasa alam-alam, menjadi sangat berkenan. Lalu Brahmā sendiri datang ke sana dan menghentikan mereka dari tapa; dengan menggoda masing-masing secara terpisah melalui janji anugerah, ia berkata demikian—

tataḥthen, thereafter
tataḥ:
TypeIndeclinable
Roottatas
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta
TypeNoun
Rootbrahman
FormMasculine, Nominative, Singular
svayamhimself
svayam:
TypeIndeclinable
Rootsvayam
gatvāhaving gone
gatvā:
TypeVerb
Rootgam
Formktvā (absolutive/gerund)
tapasaḥfrom austerity
tapasaḥ:
Apadana
TypeNoun
Roottapas
FormNeuter, Ablative, Singular
tānthem
tān:
Karma
TypePronoun
Roottad
FormMasculine, Accusative, Plural
nyavārayatrestrained, stopped
nyavārayat:
TypeVerb
Rootni-√vṛ (vārayati)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
pralobhyahaving enticed
pralobhya:
TypeVerb
Rootpra-√lubh
Formlyap (absolutive/gerund)
varadānenaby (the offer of) a boon-gift
varadānena:
Karana
TypeNoun
Rootvara-dāna
FormNeuter, Instrumental, Singular
sahatogether with
saha:
TypeIndeclinable
Rootsaha
evaindeed, just
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva
pṛthakseparately
pṛthak:
TypeIndeclinable
Rootpṛthak
pṛthakseparately (each one)
pṛthak:
TypeIndeclinable
Rootpṛthak

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
D
Daśānana (Rāvaṇa)
B
Brahmā
A
Agni (sacrificial fire)