Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Dharma-vyādha on Parental Worship

Pitṛ-mātṛ-śuśrūṣā as Paramadaivata

लोककर्ता महाभाग भगवानच्युतो हरि: । नागभोगेन महता परिरभ्य महीमिमाम्‌,साक्षाल्लोकगुसुर्तब्रह्या पद्मे सूर्यसमप्रभ: । महाभाग! अपनी महिमासे कभी च्युत न होनेवाले लोककर्ता भगवान्‌ श्रीहरि नागके विशाल फणके द्वारा धारण की हुई इस पृथ्वीका सहारा लेकर (शेषनागपर) सो रहे थे, उस समय उन दिव्यस्वरूप नारायणकी नाभिसे एक दिव्य कमल प्रकट हुआ, जो सूर्यके समान प्रकाशित हो रहा था। उसीमें सम्पूर्ण लोकोंके गुरु साक्षात्‌ पितामह ब्रह्माजी प्रकट हुए, जो सूर्यके समान तेजस्वी थे

mārkaṇḍeya uvāca |

lokakartā mahābhāgo bhagavān acyuto hariḥ |

nāgabhogena mahatā parirabhya mahīm imām |

śeṣe nāge mahābhoge śayāno 'bhūt sanātanaḥ |

tasya nābhyāṃ samutpannaṃ divyaṃ padmaṃ sūryasaṃprabham |

tasminn eva samāviṣṭo lokaguruḥ pitāmahaḥ |

sākṣād brahmā mahātejāḥ sūryavat pratibhāsvaraḥ ||

Markandeya berkata: “Hari, Sang Bhagavān Acyuta—yang mulia dan pencipta dunia—berbaring di atas Śeṣa, memeluk serta menyangga bumi ini dengan lilitan besar sang ular.”

लोककर्ताcreator of the worlds
लोककर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootलोककर्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
महाभागःmost fortunate, illustrious
महाभागः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormMasculine, Nominative, Singular
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभगवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
अच्युतःthe infallible one
अच्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootअच्युत
FormMasculine, Nominative, Singular
हरिःHari (Vishnu)
हरिः:
Karta
TypeNoun
Rootहरि
FormMasculine, Nominative, Singular
नागभोगेनwith/by the serpent-coil (serpent couch)
नागभोगेन:
Karana
TypeNoun
Rootनागभोग
FormMasculine, Instrumental, Singular
महताgreat, vast
महता:
Karana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine, Instrumental, Singular
परिरभ्यhaving embraced/encircled
परिरभ्य:
TypeVerb
Rootपरि-रभ्
FormAbsolutive (Gerund)
महीम्the earth
महीम्:
Karma
TypeNoun
Rootमही
FormFeminine, Accusative, Singular
इमाम्this
इमाम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Accusative, Singular
साक्षात्directly, in person
साक्षात्:
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात्
लोकगुरुःteacher of the worlds
लोकगुरुः:
Karta
TypeNoun
Rootलोकगुरु
FormMasculine, Nominative, Singular
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (ब्रह्मा)
FormMasculine, Nominative, Singular
पद्मेin the lotus
पद्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपद्म
FormNeuter, Locative, Singular
सूर्यसमप्रभःhaving radiance equal to the sun
सूर्यसमप्रभः:
Karta
TypeAdjective
Rootसूर्य-सम-प्रभ
FormMasculine, Nominative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
H
Hari (Viṣṇu/Nārāyaṇa)
A
Acyuta
Ś
Śeṣa (Śeṣanāga)
E
Earth (Mahī/Pṛthivī)
L
Lotus (Padma)
B
Brahmā (Pitāmaha, Lokaguru)
S
Sun (Sūrya)