Previous Verse
Next Verse

Shloka 102

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

गड्डां शतद्रं सीतां च यमुनामथ कौशिकीम्‌ । चर्मण्वतीं वेत्रवर्ती चन्द्रभागां सरस्वतीम्‌,नरश्रेष्ठ फिर तो मैं उस महात्मा बालकके उदरमें घूमने लगा। घूमते हुए मैंने वहाँ गंगा, सतलज, सीता, यमुना, कोसी, चम्बल, वेत्रवती, चिनाव, सरस्वती, सिन्धु, व्यास, गोदावरी, वस्वोकसारा, नलिनी, नर्मदा, ताम्रपर्णी, वेणा, शुभदायिनी पुण्यतोया, सुवेणा, कृष्णवेणा, महानदी इरामा, वितस्ता (झेलम), महानदी कावेरी, शोणभद्र, विशल्या तथा किम्पुना--इन सबको तथा इस पृथ्वीपर जो अन्य नदियाँ हैं, उनको भी देखा

gaṅgāṁ śatadrūṁ sītāṁ ca yamunām atha kauśikīm | carmaṇvatīṁ vetravatīṁ candrabhāgāṁ sarasvatīm ||

Wahai insan utama, kemudian aku mengembara di dalam perut anak yang berhati luhur itu. Dalam pengembaraan itu kulihat sungai-sungai suci: Gaṅgā, Śatadrū, Sītā, Yamunā, Kauśikī, Carmaṇvatī, Vetravatī, Candrabhāgā, dan Sarasvatī.

गङ्गाम्the Ganga (river)
गङ्गाम्:
Karma
TypeNoun
Rootगङ्गा
FormFeminine, Accusative, Singular
शतद्रुम्the Śatadru (Sutlej)
शतद्रुम्:
Karma
TypeNoun
Rootशतद्रु
FormFeminine, Accusative, Singular
सीताम्the Sītā (river)
सीताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसीता
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यमुनाम्the Yamunā
यमुनाम्:
Karma
TypeNoun
Rootयमुना
FormFeminine, Accusative, Singular
अथthen/also
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
कौशिकीम्the Kauśikī (Kosi)
कौशिकीम्:
Karma
TypeNoun
Rootकौशिकी
FormFeminine, Accusative, Singular
चर्मण्वतीम्the Carmanvatī (Chambal)
चर्मण्वतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootचर्मण्वती
FormFeminine, Accusative, Singular
वेत्रवतीम्the Vetravatī (Betwa)
वेत्रवतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootवेत्रवती
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
चन्द्रभागाम्the Candrabhāgā (Chenab)
चन्द्रभागाम्:
Karma
TypeNoun
Rootचन्द्रभागा
FormFeminine, Accusative, Singular
सरस्वतीम्the Sarasvatī
सरस्वतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootसरस्वती
FormFeminine, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
G
Gaṅgā (Ganges)
Ś
Śatadrū (Sutlej)
S
Sītā (river)
Y
Yamunā (Yamuna)
K
Kauśikī (Kosi)
C
Carmaṇvatī (Chambal)
V
Vetravatī (Betwa)
C
Candrabhāgā (Chenab)
S
Sarasvatī

Educational Q&A

The verse highlights the sanctity of India’s rivers as tīrthas—sources of purification and dharmic merit—implying that remembrance or vision of sacred places can itself be spiritually elevating, even in unusual life situations.

The narrator (in Vaiśampāyana’s frame) describes a wondrous experience of moving about within the belly of a great child and, during that wandering, beholding a sequence of renowned rivers—an inner pilgrimage-like vision of sacred geography.