Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः

Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma

कर्णिकोद्धरणं दिव्यं ब्रह्यण: कामरूपिण: । रत्नालंकारयोगाशभ्यां दृग्भ्यां दुष्टस्त्वया पुरा,आप भगवान्‌ नारायणके समीप रहनेवाले भक्तोंमें सबसे श्रेष्ठ हैं। परलोकमें आपकी महिमाका सर्वत्र गान होता है। आपने पहले स्वेच्छासे प्रकट होनेवाले सर्वव्यापक ब्रह्मकी उपलब्धिके स्थानभूत हृदयकमलकी कर्णिकाका (योगकी कलासे) अलौकिक उद्घाटन कर वैराग्य और अभ्याससे प्राप्त हुई दिव्य दृष्टिद्वारा विश्वरचयिता भगवान्‌का अनेक बार साक्षात्कार किया है

vaiśampāyana uvāca | karṇikoddharaṇaṃ divyaṃ brahmaṇaḥ kāmarūpiṇaḥ | ratnālaṃkārayogābhyāṃ dṛgbhyāṃ dṛṣṭas tvayā purā ||

Vaiśampāyana berkata: “Dahulu engkau, dengan penglihatan ilahi yang lahir dari latihan tapa-yoga dan pelepasan batin, menyaksikan ‘terbukanya’ perikarp teratai-hati—pengalaman menakjubkan yang menyingkap Brahman Yang Mahameresap, yang berwujud menurut kehendak-Nya, sumber semesta yang berhiaskan kilau laksana ratna. Karena bhakti dan pencapaian yogamu itulah engkau menjadi yang utama di antara para pemuja yang berdiam dekat Nārāyaṇa; dan kemuliaanmu dipuji di alam-alam seberang.”

कर्णिकोद्धरणम्the extraction/raising of the pericarp (of the lotus)
कर्णिकोद्धरणम्:
Karta
TypeNoun
Rootकर्णिका-उद्धरण
FormNeuter, Nominative, Singular
दिव्यम्divine, wondrous
दिव्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Nominative, Singular
ब्रह्मणःof Brahman
ब्रह्मणः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Genitive, Singular
कामरूपिणःof the one who assumes forms at will
कामरूपिणः:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootकामरूपिन्
FormMasculine, Genitive, Singular
रत्नालंकारयोगाभ्याम्by (the two:) jewel-ornament and yoga/union
रत्नालंकारयोगाभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootरत्न-अलंकार-योग
FormMasculine, Instrumental, Dual
दृग्भ्याम्by (two) eyes / by (two) visions
दृग्भ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootदृश्/दृक्
FormFeminine, Instrumental, Dual
दुष्टःafflicted, harmed / made to suffer
दुष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुष्ट
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypePronoun
Rootत्वद्
Form—, Instrumental, Singular
पुराformerly, earlier
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा
Formtrue

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
Brahman
N
Nārāyaṇa
H
hṛdaya-kamala (heart-lotus)
K
karṇikā (lotus pericarp)