Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Yugapramāṇa–Kaliyuga-lakṣaṇa–Pralaya-kathā

Markandeya’s Account of Yugas, Kali Signs, and Dissolution

सनत्कुमारं धर्मज्ञ संशयच्छेदनाय वै | स च तेषां वच: श्रुत्वा यथातत्त्वं महातपा: । प्रत्युवाचाथ तानेवं धर्मार्थसहितं वच:,तब गौतमने सदस्यरूपसे बैठे हुए उन श्रेष्ठ मुनियोंसे कहा--*श्रेष्ठ ब्राह्मणो! हम दोनोंके प्रश्षको आपलोग सुनें। अत्रिने राजा पृथुकी विधाता कहा है। इस बातको लेकर हम दोनोंमें महान्‌ संशय एवं विवाद उपस्थित हो गया है।” यह सुनकर वे महात्मा मुनि उक्त संशयका निवारण करनेके लिये तुरंत ही धर्मज्ञ सनत्कुमारजीके पास दौड़े गये। उन महातपस्वीने इनकी सब बातें यथार्थरूपसे सुनकर उनसे यह धर्म एवं अर्थयुक्त वचन कहा --

sanatkumāraṃ dharmajña saṃśayacchedanāya vai | sa ca teṣāṃ vacaḥ śrutvā yathātattvaṃ mahātapāḥ | pratyuvācātha tānevaṃ dharmārthasahitaṃ vacaḥ ||

Untuk memutus keraguan, mereka mendatangi Sanatkumāra, sang pemaham dharma. Pertapa agung itu mendengar ucapan mereka sebagaimana adanya, lalu menjawab dengan pernyataan yang selaras dengan dharma dan kemaslahatan.

सनत्कुमारम्Sanatkumara
सनत्कुमारम्:
Karma
TypeNoun
Rootसनत्कुमार
FormMasculine, Accusative, Singular
धर्मज्ञम्knower of dharma
धर्मज्ञम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ
FormMasculine, Accusative, Singular
संशय-च्छेदनायfor the cutting/removal of doubt
संशय-च्छेदनाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootसंशयच्छेदन
FormNeuter, Dative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तेषाम्of them
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage-neutral)
यथा-तत्त्वम्according to the real truth
यथा-तत्त्वम्:
TypeIndeclinable
Rootयथातत्त्व
महातपाःthe great ascetic
महातपाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहातपस्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootप्रति-√वच्
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular, Parasmaipada
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
तान्them
तान्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Plural
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
धर्म-अर्थ-सहितम्accompanied by dharma and artha
धर्म-अर्थ-सहितम्:
TypeAdjective
Rootधर्मार्थसहित
FormNeuter, Accusative, Singular
वचःspeech/words
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Accusative, Singular

गौतम उवाच

G
Gautama
S
Sanatkumāra

Educational Q&A

When a moral or doctrinal dispute arises, it should be resolved by approaching a competent authority on dharma, listening carefully to all sides, and giving a response that is both ethically sound (dharma) and practically beneficial (artha).

A doubt has arisen among the sages; to remove it they go to Sanatkumāra. He hears their account truthfully and then begins to answer with a well-reasoned statement grounded in dharma and artha.