Previous Verse
Next Verse

Shloka 79

Sarasvatī–Tārkṣya Saṃvāda: Agnihotra-vidhi, Dāna-phala, and Mokṣa-prasaṅga (सरस्वती–तार्क्ष्यसंवादः)

कृतान्तविधिसंयुक्त: स जन्तुर्लक्षणै: शुभै: । अशुभेर्वा निरादानो लक्ष्यते ज्ञानदृष्टिभि:,वहाँ दूसरे स्थूल शरीरमें उसके पूर्वजन्मका किया हुआ कर्म छायाकी भाँति सदा उसके पीछे लगा रहता और यथासमय अपना फल देता है। इसलिये जीव सुख अथवा दुःख भोगनेके योग्य होकर जन्म लेता है। यमराजके विधान (पुण्य और पापके फल-भोग)-में नियुक्त हुआ जीव अपने शुभ अथवा अशुभ लक्षणोंद्वारा अपनेको मिले हुए सुख अथवा दुःखका निवारण करनेमें असमर्थ है। यह बात ज्ञान-दृष्टिवाले महात्मा पुरुषोंद्वारा देखी जाती है

kṛtāntavidhisaṃyuktaḥ sa jantur lakṣaṇaiḥ śubhaiḥ | aśubhair vā nirādāno lakṣyate jñānadṛṣṭibhiḥ ||

Terikat pada ketetapan Kṛtānta (hukum tak terelakkan), makhluk itu—meski menanggung tanda-tanda baik atau buruk—tampak bagi para bijak sebagai tak berdaya menolak apa yang telah ditetapkan baginya.

कृतान्तविधिसंयुक्तःjoined/appointed to the ordinance of Death (fate)
कृतान्तविधिसंयुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृतान्त-विधि-संयुक्त
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe/that (being)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
जन्तुःcreature, living being
जन्तुः:
Karta
TypeNoun
Rootजन्तु
FormMasculine, Nominative, Singular
लक्षणैःby (means of) marks/signs
लक्षणैः:
Karana
TypeNoun
Rootलक्षण
FormNeuter, Instrumental, Plural
शुभैःauspicious
शुभैः:
Karana
TypeAdjective
Rootशुभ
FormNeuter, Instrumental, Plural
अशुभैःinauspicious
अशुभैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअशुभ
FormNeuter, Instrumental, Plural
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
निरादानःunable to ward off/remove (lit. not taking away)
निरादानः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्-आ-दा (निरादान)
FormMasculine, Nominative, Singular
लक्ष्यतेis perceived/seen
लक्ष्यते:
TypeVerb
Rootलक्ष्
FormPresent, Passive, Third, Singular
ज्ञानदृष्टिभिःby those having the eye of knowledge / by wise seers
ज्ञानदृष्टिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootज्ञान-दृष्टि
FormFeminine, Instrumental, Plural

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
K
Kṛtānta
Y
Yama (implied through kṛtānta/vidhi)