Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

निवातकवचवधः — Arjuna’s Neutralization of the Nivātakavacas

Vajra-astra deployment

विचलन प्रथमोत्पाते हयानां भरतर्षभ । त्वं पुन: स्थित एवात्र रथे भ्रान्ते कुरूद्गबह,“कुरुकुलभूषण भरतश्रेष्ठ) जब घोड़े पहली बार उड़ान भरते हैं" उस समय मैंने सदा यह देखा है कि देवराज इन्द्र भी विचलित हुए बिना नहीं रह पाते, परंतु तुम चक्कर काटते हुए रथपर भी स्थिरभावसे बैठे हो

vicalana-prathamotpāte hayānāṃ bharatarṣabha | tvaṃ punaḥ sthita evātra rathe bhrānte kurūdgvaha ||

“Wahai banteng di antara Bharata! Pada hentakan dan lompatan pertama kuda-kuda, aku selalu melihat bahkan Indra, raja para dewa, tak mampu tetap sepenuhnya tak terguncang. Namun engkau, wahai yang terkemuka di antara Kuru, tetap teguh di sini meski kereta berputar dan berguncang.”

विचलन्moving, wavering
विचलन्:
Karta
TypeVerb
Rootविचल्
Formशतृ (वर्तमान कृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
प्रथमोत्पातेat the first sudden start/flight
प्रथमोत्पाते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रथमोत्पात
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
हयानाम्of the horses
हयानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहय
Formपुं, षष्ठी, बहुवचन
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Formप्रथमा, एकवचन
पुनःagain / however
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
स्थितःstood, remained steady
स्थितः:
Karta
TypeVerb
Rootस्था
Formक्त (भूतकृदन्त), पुं, प्रथमा, एकवचन
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
रथेon/in the chariot
रथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथ
Formपुं, सप्तमी, एकवचन
भ्रान्तेwhen (it is) whirling/going astray
भ्रान्ते:
TypeVerb
Rootभ्रम्
Formक्त (भूतकृदन्त), पुं, सप्तमी, एकवचन
कुरूद्वहO foremost of the Kurus
कुरूद्वह:
TypeNoun
Rootकुरूद्वह
Formपुं, सम्बोधन, एकवचन

अजुन उवाच

A
Arjuna
I
Indra
B
Bharatas
K
Kurus
H
horses
C
chariot

Educational Q&A

The verse extols steadiness (dhairya) and self-mastery: true excellence is shown by remaining composed amid sudden upheaval, even when circumstances would unsettle ordinary beings—even the gods.

Arjuna addresses a revered Kuru hero/charioteer, marveling that while a chariot is jolted and whirls due to the horses’ sudden movement, the addressee remains perfectly steady—an implicit praise of superior discipline and courage.