Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Arjuna meets the Lokapālas, is tested by Indra, and is led to Amarāvatī for astra-śikṣā

Indraloka-gamana

देशं विरजसं पश्य मेरो: शिखरमुत्तमम्‌ । यत्रात्मतृप्तैर ध्यास्ते देवे: सह पितामह:,'युधिष्ठिर! मेरुका वह उत्तम शिखर देखो, जो रजोगुण रहित प्रदेश है, वहाँ अपने- आपमें तृप्त रहनेवाले देवताओंके साथ पितामह ब्रह्मा निवास करते हैं

deśaṁ virajasaṁ paśya meroḥ śikharam uttamam | yatrātmatṛptair adhyāste devaiḥ saha pitāmahaḥ ||

Wahai Yudhiṣṭhira, pandanglah puncak Meru yang paling luhur itu—wilayah yang bersih, bebas dari rajas; di sanalah Brahmā Sang Pitāmaha bersemayam bersama para dewa yang puas dalam diri mereka sendiri.

देशम्region, land
देशम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Accusative, Singular
विरजसम्free from dust/rajas; spotless
विरजसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविरजस्
FormMasculine, Accusative, Singular
पश्यsee!
पश्य:
Karta
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
मेरोःof Meru
मेरोः:
Sambandha
TypeNoun
Rootमेरु
FormMasculine, Genitive, Singular
शिखरम्peak, summit
शिखरम्:
Karma
TypeNoun
Rootशिखर
FormNeuter, Accusative, Singular
उत्तमम्best, excellent
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Accusative, Singular
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
आत्मतृप्तैःwith those content in themselves
आत्मतृप्तैः:
Saha
TypeAdjective
Rootआत्मतृप्त
FormMasculine, Instrumental, Plural
देवैःwith the gods
देवैः:
Saha
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
Saha
TypeIndeclinable
Rootसह
पितामहःthe Grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
आस्तेdwells, sits
आस्ते:
Karta
TypeVerb
Rootआस्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
M
Meru
B
Brahmā (Pitāmaha)
D
Devas

Educational Q&A

The verse links spiritual elevation with virajastva—freedom from rajas (agitation, passion, impurity)—and praises ātma-tṛpti, contentment rooted in the Self. The highest abode is portrayed as a realm of inner sufficiency rather than desire-driven striving.

Vaiśampāyana describes to Yudhiṣṭhira a vision/description of Mount Meru’s supreme summit, identifying it as a pure, rajas-free region where Brahmā (the Pitāmaha) resides along with self-contented gods.