Shloka 27

प्रजासंक्षेपसमये दण्डहस्तमिवान्तकम्‌ । त॑ं दृष्टवा धर्मराजस्तु परिष्वज्य पुन: पुन:,उन्हें देखकर ऐसा प्रतीत होता था, मानो प्रजाके संहारकालमें दण्ड हाथमें लिये यमराज खड़े हों। भीमसेनको उस अवस्थामें देखकर धर्मराजने उन्हें बार-बार हृदयसे लगाया

prajāsaṃkṣepasamaye daṇḍahastam ivāntakam | taṃ dṛṣṭvā dharmarājas tu pariṣvajya punaḥ punaḥ |

Pada saat seolah makhluk-makhluk menuju kebinasaan, ia tampak laksana Yama sendiri—Maut—berdiri dengan tongkat hukuman di tangan. Melihatnya demikian, Dharmaraja Yudhiṣṭhira memeluknya berulang-ulang.

प्रजाof the subjects/people
प्रजा:
Sambandha
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Singular
संक्षेपat the destruction/withdrawal
संक्षेप:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसंक्षेप
FormMasculine, Locative, Singular
समयेat the time
समये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसमय
FormMasculine, Locative, Singular
दण्डstaff/rod
दण्ड:
Karma
TypeNoun
Rootदण्ड
FormMasculine, Accusative, Singular
हस्तम्hand
हस्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Accusative, Singular
इवlike/as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अन्तकम्Death (Yama)
अन्तकम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तक
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage-neutral)
धर्मराजःDharmaraja (Yudhishthira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
TypeVerb
Rootपरि-स्वज्
FormAbsolutive (ल्यप्), Parasmaipada (usage-neutral)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
A
Antaka (Yama, Death)
D
Daṇḍa (staff/rod)

Educational Q&A

Even amid fear and devastation, dharma expresses itself through compassion and humaneness: Yudhiṣṭhira responds not with harsh judgment but with repeated embrace, affirming familial duty, empathy, and moral steadiness in crisis.

Vaiśampāyana describes someone appearing terrifying—like Death holding a staff—yet Yudhiṣṭhira, seeing him in that distressed state, repeatedly embraces him, indicating deep concern and affection (traditionally understood as Yudhiṣṭhira consoling Bhīma after seeing his condition).