Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Kāleya-Āśrama-Vināśaḥ — The Kāleyas’ nocturnal raids and the devas’ supplication to Nārāyaṇa

पर्वतोंकी गुफाओं तथा कन्दराओंमें लेटे, झाड़ियोंमें छिपे और वनमें विचरते हुए जोर- जोरसे दहाड़नेवाले सिंहों और व्याप्रोंकी गर्जनासे वह स्थान गूँज रहा था ।। तेषु तेष्ववकाशेषु शोभितं सुमनोरमम्‌ । त्रिविष्टपसमप्रख्यं दधीचाश्रममागमन्‌,विभिन्न स्थानोंमें अधिक शोभा पानेवाला महर्षि दधीचका वह मनोरम आश्रम स्वर्गके समान प्रतीत होता था। देवता लोग वहाँ आ पहुँचे

teṣu teṣv avakāśeṣu śobhitaṃ sumanoramam | triviṣṭapasamaprakhyaṃ dadhīcāśramam āgaman ||

Lomāśa berkata: Di wilayah rimba itu, auman singa dan harimau—yang berbaring di gua-gua dan jurang pegunungan, bersembunyi di semak belukar, dan berkeliaran di hutan—membuat tempat itu bergema. Di antara bentang-bentang yang beraneka itu berdirilah āśrama Mahārṣi Dadhīca, amat elok, berkilau di berbagai sudut, laksana surga (Triviṣṭapa); dan para dewa pun tiba di sana.

तेषुin those
तेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
तेषुin those (various)
तेषु:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Plural
अवकाशेषुin places/spaces
अवकाशेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअवकाश
FormMasculine, Locative, Plural
शोभितम्adorned, made splendid
शोभितम्:
Karta
TypeAdjective
Rootशोभित (शुभ्/शोभ् + क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
सुमनोरमम्very charming
सुमनोरमम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसु-मनोरम
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
त्रिविष्टप-सम-प्रख्यम्resembling heaven (Triviṣṭapa)
त्रिविष्टप-सम-प्रख्यम्:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रिविष्टप + सम + प्रख्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
दधीच-आश्रमम्the hermitage of Dadhīca
दधीच-आश्रमम्:
Karma
TypeNoun
Rootदधीच + आश्रम
FormMasculine, Accusative, Singular
आगमन्they came/arrived
आगमन्:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural

लोगमश उवाच

L
Lomaśa
M
Mahārṣi Dadhīca
D
Dadhīca-āśrama (hermitage)
T
Triviṣṭapa (Svarga/heaven)
D
Devas (gods)
S
Siṃha (lion)
V
Vyāghra (tiger)
P
Parvata-guhā (mountain caves)
K
Kandarā (ravines)

Educational Q&A

The passage highlights how spiritual discipline (tapas) and righteous living can establish a zone of peace and sacredness even amid a dangerous wilderness; such purity becomes worthy of divine attention and visitation.

Lomaśa describes a forest echoing with the roars of lions and tigers, then introduces the strikingly beautiful hermitage of sage Dadhīca, likened to heaven, where the gods arrive.