Shloka 46

राजानं तु कुरुश्रेष्ठ ते हंसमधुरस्वरा: । आश्वासयन्तो विप्राग्रया: क्षपां सर्वा व्यनोदयन्‌,हंसके समान मधुर स्वरमें बोलनेवाले उन श्रेष्ठ ब्राह्मणोंने कुरुकुलरत्न राजा युधिष्ठिरको आश्वासन देते हुए सारी रात उनका मनोरंजन किया

rājānaṃ tu kuruśreṣṭha te haṃsamadhurasvarāḥ | āśvāsayanto viprāgryāḥ kṣapāṃ sarvāṃ vyanoḍayan ||

Waiśampāyana berkata: Para brāhmaṇa terkemuka itu, yang suaranya semanis seruan angsa, menenteramkan sang raja—yang terbaik di antara kaum Kuru. Dengan penghiburan mereka, malam itu pun terlewati seluruhnya, dan beratnya duka tersingkir oleh kata-kata lembut.

राजानम्the king
राजानम्:
Karma
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Accusative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
कुरुश्रेष्ठम्the best among the Kurus
कुरुश्रेष्ठम्:
Karma
TypeAdjective
Rootकुरुश्रेष्ठ
FormMasculine, Accusative, Singular
तेthey/those (men)
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
हंस-मधुर-स्वराःhaving voices sweet like swans
हंस-मधुर-स्वराः:
Karta
TypeAdjective
Rootहंसमधुरस्वर
FormMasculine, Nominative, Plural
आश्वासयन्तःcomforting/encouraging
आश्वासयन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootआ-श्वस्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Plural
विप्र-अग्र्याःforemost brahmins
विप्र-अग्र्याः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्राग्र्य
FormMasculine, Nominative, Plural
क्षपाम्the night
क्षपाम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षपा
FormFeminine, Accusative, Singular
सर्वाम्entire/all
सर्वाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Accusative, Singular
व्यनोदयन्they drove away/passed (the time)
व्यनोदयन्:
TypeVerb
Rootवि-नुद्
FormImperfect (लङ्), Past, Third, Plural, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kuru dynasty
F
foremost Brāhmaṇas (viprāgryāḥ)
N
night (kṣapā)

Educational Q&A

The verse highlights the dharmic duty of wise and learned elders to support a ruler through compassionate, truthful, and soothing speech—stabilizing the mind in adversity so that right judgment and dharma can be maintained.

A group of eminent Brāhmaṇas, speaking in sweet, swan-like tones, reassure King Yudhiṣṭhira and help him endure the whole night, easing his sorrow and keeping his spirits from sinking.