Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

हंस–साध्यसंवादः, वाक्-निग्रहः, महाकुल-लक्षणम्, शान्ति-उपायः

Hamsa–Sādhya Dialogue; Restraint of Speech; Marks of Noble Lineage; Means to Peace

राजन्‌! आपका कल्याण हो

rājan! tava kalyāṇaṁ bhavatu; manuṣyeṣu sadā pañcavidhaṁ balaṁ bhavati, tac chṛṇu. yat bāhubala-nāma prathamaṁ balaṁ, tad nikṛṣṭaṁ balaṁ ucyate; mantri-lābhaḥ dvitīyaṁ balam; dhana-lābhaṁ tṛtīyaṁ balaṁ manīṣiṇaḥ prāhuḥ; rājan, yat pitṛ-paitāmaha-prāptaṁ manuṣyasya svābhāvikaṁ balaṁ (kuṭumba-balam), tad “abhijāta”-nāma caturthaṁ balam. bhārata! yena etāni sarvāṇi balāni saṅgṛhyante, yaś ca sarveṣu baleṣu śreṣṭhatamaṁ balam, tat pañcamaṁ “buddhi-balam” iti kathyate. mahate yo’pakārāya narasya prabhaven naraḥ, tena vairaṁ samāsajya dūrastho’smīti nāśvaset.

Vidura berkata: “Wahai Raja, semoga kesejahteraan menyertaimu. Dalam hidup manusia selalu ada lima macam kekuatan; dengarkan. Pertama ialah kekuatan lengan—kekuatan jasmani—dan itu disebut yang paling rendah. Kedua ialah memperoleh para menteri yang cakap beserta nasihatnya. Ketiga, kata para bijak, ialah perolehan harta. Keempat, wahai Raja, ialah kekuatan yang alami—datang dari ayah dan leluhur, berupa sokongan keluarga dan warisan garis keturunan—disebut ‘abhijāta’. Namun, wahai Bhārata, kekuatan yang menghimpun dan mengarahkan semuanya, dan yang paling unggul di antara segala kekuatan, itulah yang kelima: kekuatan kecerdasan. Maka, bila ada seseorang yang sanggup menimpakan bahaya besar kepada orang lain, janganlah ia memulai permusuhan dengannya lalu lengah dengan keyakinan, ‘Aku jauh darinya.’”

महतेfor great (harm)
महते:
Sampradana
TypeAdjective
Rootमहत्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अपकारायfor harm / to do injury
अपकाराय:
Sampradana
TypeNoun
Rootअपकार
FormMasculine, Dative, Singular
नरस्यof a man
नरस्य:
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रभवेत्could be capable / might arise (as able)
प्रभवेत्:
TypeVerb
Rootप्र + भू
FormPotential (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
नरःa man (person)
नरः:
Karta
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनwith him / by that (person)
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
वैरम्enmity
वैरम्:
Karma
TypeNoun
Rootवैर
FormNeuter, Accusative, Singular
समासज्यhaving engaged in / having entered into
समासज्य:
TypeVerb
Rootसम् + आसञ्ज्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada
दूरस्थःbeing far away
दूरस्थः:
TypeAdjective
Rootदूरस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्मिI am
अस्मि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Parasmaipada
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
not
:
TypeIndeclinable
Root
आश्वसेत्should feel secure / should be confident
आश्वसेत्:
TypeVerb
Rootआ + श्वस्
FormOptative/benedictive sense (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada

विदुर उवाच

V
Vidura
D
Dhṛtarāṣṭra
B
Bhārata (address to the Kuru king)

Educational Q&A

Vidura ranks forms of power and asserts that intellect (buddhi) is the highest because it gathers and directs all other resources—physical force, ministers, wealth, and family backing. He also warns against complacent hostility: do not assume safety merely because you are ‘far away’ from someone capable of great harm.

In Udyoga Parva, Vidura counsels King Dhṛtarāṣṭra during the tense pre-war diplomacy. He offers practical and ethical guidance on governance and personal conduct, emphasizing strategic intelligence and caution in dealing with dangerous adversaries.