Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

पाण्डवसेनानायकाभिषेकः तथा बलरामागमन-उपदेशः | Appointment of Pandava Commanders and Balarama’s Counsel

नराणां पञ्चपज्चाशदेषा पत्तिर्विधीयते । सेनामुखं च तिस्रस्ता गुल्म इत्यभिशब्दितम्‌,पचपन पैदलोंकी एक टुकड़ीको पत्ति कहते हैं। तीन पत्तियाँ मिलकर एक सेनामुख कहलाती हैं। सेनामुखका ही दूसरा नाम गुल्म है

vaiśampāyana uvāca |

narāṇāṃ pañcapañcāśad eṣā pattiḥ vidhīyate |

senāmukhaṃ ca tisrās tā gulma ity abhiśabditam ||

Waiśampāyana berkata: Satu ‘patti’ dibentuk dari lima puluh lima prajurit infanteri. Tiga patti menjadi satu ‘senāmukha’; senāmukha itu juga disebut ‘gulma’.

नराणाम्of men
नराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Plural
पञ्चपञ्चाशत्fifty-five
पञ्चपञ्चाशत्:
Karta
TypeNoun
Rootपञ्चपञ्चाशत्
FormFeminine, Nominative, Singular
एषाthis
एषा:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
पत्तिःa patti (infantry unit)
पत्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootपत्ति
FormFeminine, Nominative, Singular
विधीयतेis prescribed/defined
विधीयते:
TypeVerb
Rootधा (वि + धा)
FormPresent, Passive, Third, Singular
सेनामुखम्a senāmukha (front/section of an army; a unit)
सेनामुखम्:
Karta
TypeNoun
Rootसेनामुख
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
तिस्रःthree
तिस्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormFeminine, Nominative, Plural
ताःthose (i.e., those pattis)
ताः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Plural
गुल्मःgulma (a troop/unit; another name for senāmukha)
गुल्मः:
Karta
TypeNoun
Rootगुल्म
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus/so (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अभिशब्दितम्is called/termed
अभिशब्दितम्:
TypeVerb
Rootअभि + शब्द्
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
patti (military unit)
S
senāmukha (military unit)
G
gulma (military unit)

Educational Q&A

The verse defines standardized military units, emphasizing order and clear structure in warfare—an aspect of kṣatriya-dharma where disciplined organization governs the conduct of war.

Vaiśampāyana is explaining technical terminology for army organization: a patti consists of fifty-five infantrymen, and three pattis form a senāmukha, also called a gulma.