Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Nāga–Nāgabhāryā Saṃvāda: Varṇa-Dharma, Gṛhastha-Discipline, and Mokṣa-Self-Inquiry

Mahābhārata 12.347

संकल्पयित्वा त्रीन्‌ पिण्डान्‌ स्वेनैव विधिना प्रभु: । आत्मगात्रोष्मसम्भूतै: स्नेहगर्भस्तिलैरपि,अपने ही विधानसे प्रभुने वे तीनों पिण्ड संकल्पित किये। फिर अपने शरीरकी ही गर्मीसे उत्पन्न हुए स्नेहयुक्त तिलों द्वारा अपसव्यभावसे उन पिण्डोंका प्रोक्षण किया। तदनन्तर देवेश्वर श्रीहरिने स्वयं ही पूर्वाभिमुख हो प्रार्थना की और धर्म-मर्यादाकी स्थापनाके लिये यह बात कही

saṅkalpayitvā trīn piṇḍān svenaiva vidhinā prabhuḥ | ātma-gātroṣma-sambhūtaiḥ sneha-garbhais tilair api apasavya-bhāvena tān piṇḍān prokṣya | tadanantaraṁ deveśvaraḥ śrī-hariḥ svayam eva pūrvābhimukhaḥ praṇamya dharma-maryādā-sthāpanārthaṁ idaṁ vacaḥ uvāca |

Sang Bhagavān, menurut ketetapan-Nya sendiri, terlebih dahulu menetapkan niat (saṅkalpa) atas tiga piṇḍa itu. Lalu, dengan biji wijen yang menjadi berminyak oleh panas tubuh-Nya, Ia memercikkan (air suci) atas persembahan itu.

संकल्पयित्वाhaving resolved/mentally determined
संकल्पयित्वा:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसंकल्पय् (संकल्प + √इ/√कॢप caus.)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), non-finite
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Accusative, Plural
पिण्डान्rice-balls/offerings (piṇḍas)
पिण्डान्:
Karma
TypeNoun
Rootपिण्ड
FormMasculine, Accusative, Plural
स्वेनby his own
स्वेन:
Karana
TypeAdjective
Rootस्व
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
विधिनाby the prescribed method/rite
विधिना:
Karana
TypeNoun
Rootविधि
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रभुःthe lord/master
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
आत्मगात्रोष्मसम्भूतैःby those produced from the heat of his own body
आत्मगात्रोष्मसम्भूतैः:
Karana
TypeAdjective
Rootआत्म-गात्र-उष्म-सम्भूत
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
स्नेहगर्भतिलैःwith sesame seeds containing oiliness (unctuous within)
स्नेहगर्भतिलैः:
Karana
TypeNoun
Rootस्नेह-गर्भ-तिल
FormMasculine, Instrumental, Plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

नारद उवाच

N
Nārada
P
Prabhu (the Lord)
Ś
Śrī Hari (Viṣṇu)
T
three piṇḍas (ritual offering-balls)
T
tila (sesame seeds)
E
east (pūrva)