Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः

Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge

यथा संश्रूयते राजन्‌ कारणं चात्र वक्ष्यते,दुर्बद्धिरकृतप्रज्ञश्नले मनसि तिष्ठति । चलामेव गति याति निरयं वा नियच्छति जिसकी बुद्धि भोगोंमें आसक्तिके कारण दूषित है तथा जो विवेकशील नहीं है, वह जापक यदि मनके चंचल रहते हुए ही जप करता है तो विनाशशील गतिको प्राप्त होता है अथवा नरकमें गिरता है। अर्थात्‌ विनाशशील या स्वर्गांदि विचलित स्वभाववाले लोकोंको प्राप्त होता है या तिर्यक्‌-योनियोंमें जाता है

yathā saṁśrūyate rājan kāraṇaṁ cātra vakṣyate | durbaddhir akṛtaprajñaś cale manasi tiṣṭhati || calām eva gatiṁ yāti nirayaṁ vā niyacchati ||

Bhīṣma berkata: “Wahai Raja, demikianlah yang didengar—dan aku akan menyatakan sebabnya di sini. Orang yang budi-pikirannya sesat dan tidak memiliki kebijaksanaan sejati tetap berada dalam batin yang gelisah dan goyah. Orang seperti itu, sekalipun melakukan japa, hanya mencapai nasib yang tidak mantap dan mudah sirna, atau malah terseret turun ke keadaan neraka.”

यथाas, just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
संश्रूयतेis heard, is reported
संश्रूयते:
TypeVerb
Rootश्रु (सम्+)
FormPresent, Atmanepada, 3, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
कारणम्the cause/reason
कारणम्:
Karta
TypeNoun
Rootकारण
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अत्रhere, in this matter
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
वक्ष्यतेwill be stated
वक्ष्यते:
TypeVerb
Rootवच्
FormFuture (simple future), Atmanepada, 3, Singular
दुर्बुद्धिःone of bad intellect
दुर्बुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्बुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
अकृतप्रज्ञःone whose understanding is not formed; undiscerning
अकृतप्रज्ञः:
Karta
TypeAdjective
Rootअकृतप्रज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
मलेin impurity, in defilement
मले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमल
FormNeuter, Locative, Singular
मनसिin the mind
मनसि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Locative, Singular
तिष्ठतिstands, remains
तिष्ठति:
TypeVerb
Rootस्था
FormPresent, Parasmaipada, 3, Singular
चलाम्unstable, wavering
चलाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचला
FormFeminine, Accusative, Singular
एवindeed, only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
गतिम्course, destiny, state
गतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Accusative, Singular
यातिgoes, attains
याति:
TypeVerb
Rootया
FormPresent, Parasmaipada, 3, Singular
निरयम्hell
निरयम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिरय
FormMasculine, Accusative, Singular
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
नियच्छतिdrives/forces (towards), consigns
नियच्छति:
TypeVerb
Rootयम् (नि+)
FormPresent, Parasmaipada, 3, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
K
King (Yudhiṣṭhira, addressed as rājan)
M
mind (manas)
H
hell (niraya)