Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः

Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge

वेदवादाश्न निर्वत्ता: शान्ता ब्रह्मण्यवस्थिता: । सांख्ययोगौ तु यायुक्तौ मुनिभि: समदर्शिभि:,यदि जप करनेवाले साधकको अणिमा आदि एऐकश्वर्य प्राप्त हों और वह उनमें अनुरक्त हो जाय तो वह ही उसके लिये नरक है, वह उससे छुटकारा नहीं पाता है ।। रागेण जापको जप्यं कुरुते तत्र मोहितः । यत्रास्य राग: पतति तत्र तत्रोपपद्यते जो जापक मोहके वशीभूत हो विषयासक्तिपूर्वक जप करता है, वह जिस फलमें उसकी आसक्ति होती है, उसीके अनुरूप शरीरको प्राप्त होता है। इस प्रकार उसका पतन हो जाता है

Bhīṣma uvāca: vedavādāś ca nirvṛttāḥ śāntā brahmaṇy avasthitāḥ | sāṅkhyayogau tu yāyuktau munibhiḥ samadarśibhiḥ || rageṇa jāpako japyaṃ karute tatra mohitaḥ | yatrāsya rāgaḥ patati tatra tatropapadyate ||

Bhishma berkata: Mereka yang telah melampaui perdebatan tentang Weda menjadi batiniah terpenuhi, tenteram, dan teguh dalam Brahman; para resi yang memandang sama menyatukan Sāṅkhya dan Yoga dengan tepat. Namun bila pelaku japa terdelusi oleh keterikatan dan mengulang dengan hasrat akan buahnya, maka ke mana pun keinginannya jatuh, di sanalah ia lahir kembali—mengambil tubuh sesuai objek keterikatannya. Dengan demikian, keterikatan mengubah laku rohani menjadi sebab kejatuhan, bukan pembebasan.

वेदवादाःdoctrines/utterances of the Veda
वेदवादाः:
Karta
TypeNoun
Rootवेदवाद
FormMasculine, Nominative, Plural
निर्वृत्ताःceased/withdrawn (from), turned away
निर्वृत्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्वृत्त
FormMasculine, Nominative, Plural
शान्ताःpeaceful, tranquil
शान्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootशान्त
FormMasculine, Nominative, Plural
ब्रह्मणिin Brahman
ब्रह्मणि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
FormNeuter, Locative, Singular
अवस्थिताःabiding, established
अवस्थिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअवस्थित
FormMasculine, Nominative, Plural
सांख्ययोगौSāṅkhya and Yoga (the two paths)
सांख्ययोगौ:
Karta
TypeNoun
Rootसांख्ययोग
FormMasculine, Nominative, Dual
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यौwhich two
यौ:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Dual
युक्तौjoined/connected, properly applied
युक्तौ:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त
FormMasculine, Nominative, Dual
मुनिभिःby sages
मुनिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Instrumental, Plural
समदर्शिभिःby impartial/equal-seeing (sages)
समदर्शिभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसमदर्शिन्
FormMasculine, Instrumental, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
munis (sages)
B
Brahman
V
Vedas
S
Sankhya
Y
Yoga
J
japa practitioner (jāpaka)

Educational Q&A

Spiritual practice must be free from craving for powers or results. When japa is driven by attachment (rāga), the mind fixes on a desired fruit and that attachment becomes the cause of continued rebirth; true progress is tranquility and establishment in Brahman, harmonizing knowledge (Sāṅkhya) and discipline (Yoga).

In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on liberation-oriented conduct. He contrasts sages who transcend mere Vedic argument and abide in Brahman with practitioners who, though performing japa, become entangled by desire for outcomes—thereby determining their next embodiment according to their attachment.