Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

नरश्रेष्ठ नरेश्वर! कृपाचार्य आदि आपके रथी वीरोंने अपने उत्तम बाणोंद्वारा प्रहार करते हुए वहाँ पाण्डव-पक्षके उन ग्यारह महारथी वीरोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया। तत्पश्चात्‌ कुलिन्ददेशके योधा नूतन मेघके समान काले, पर्वतशिखरोंके समान विशालकाय और भयंकर वेगशाली हाथियोंद्वारा कौरववीरोंपर चढ़ आये ।।

sañjaya uvāca | naraśreṣṭha nareśvara! kṛpācārya-ādayaḥ tava rathī vīrāḥ svair uttamaiḥ bāṇaiḥ praharantaḥ tatra pāṇḍava-pakṣasya tān ekādaśa mahārathān vīrān agre gantuṃ nivārayām āsuḥ | tataḥ kulinda-deśasya yodhāḥ nūtana-megha-samānāḥ kālāḥ parvata-śikhara-samānāḥ viśāla-kāyāḥ bhayaṅkara-vega-śālinaḥ hastibhiḥ kaurava-vīreṣu samāruhya abhyapatanta || sukalpitā haimavatā madotkaṭā raṇābhikāmaiḥ kṛtibhiḥ samāsthitāḥ | suvarṇa-jālair avitatā babhur gajāḥ tathā yathā khe jaladāḥ savidyutaḥ ||

Sañjaya berkata: “Wahai raja, yang terbaik di antara manusia! Kṛpa dan para kesatria kereta di pihakmu, sambil menghantam dengan anak panah terbaik mereka, menahan sebelas mahā-ratha dari pihak Pāṇḍava agar tak dapat menerobos maju. Sesudah itu para pejuang dari negeri Kulinda menyerbu para pahlawan Kaurava, menunggang gajah-gajah yang gelap seperti awan baru, besar laksana puncak gunung, dan melaju dengan kecepatan mengerikan. Gajah-gajah Himalaya itu, mabuk musth dan berhias indah, diselubungi jaring emas; di punggungnya duduk para prajurit Kulinda yang mahir perang dan haus pertempuran. Di medan laga mereka tampak bagaikan awan petir di langit, berkilat oleh kilat.”

सुकल्पिताःwell-adorned / well-arranged
सुकल्पिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुकल्पित (सु-कल्पित)
FormMasculine, Nominative, Plural
हैमवताःfrom Himavat (Himalayan)
हैमवताः:
Karta
TypeAdjective
Rootहैमवत
FormMasculine, Nominative, Plural
मदोत्कटाःfierce with rut/intoxication
मदोत्कटाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमदोत्कट (मद-उत्कट)
FormMasculine, Nominative, Plural
रणाभिकामैःby those desirous of battle
रणाभिकामैः:
Karana
TypeAdjective
Rootरणाभिकाम (रण-अभिकाम)
FormMasculine, Instrumental, Plural
कृतिभिःby skilled/able men
कृतिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootकृति
FormMasculine, Instrumental, Plural
समास्थिताःmounted/positioned (having taken their places)
समास्थिताः:
Karta
TypeVerb
Rootसमास्थित (सम्-आ-स्था)
FormMasculine, Nominative, Plural
सुवर्णजालैःwith golden nets
सुवर्णजालैः:
Karana
TypeNoun
Rootसुवर्णजाल (सुवर्ण-जाल)
FormNeuter, Instrumental, Plural
अवितताःcovered/spread over
अवितताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअवितत (अव-तन्)
FormMasculine, Nominative, Plural
बभुःthey became / appeared
बभुः:
TypeVerb
Rootभू
FormPerfect, 3, Plural
गजाःelephants
गजाः:
Karta
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाthus / in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
खेin the sky
खे:
Adhikarana
TypeNoun
Root
FormNeuter, Locative, Singular
जलदाःclouds
जलदाः:
Karta
TypeNoun
Rootजलद
FormMasculine, Nominative, Plural
सविद्युतःwith lightning
सविद्युतः:
Karta
TypeAdjective
Rootसविद्युत् (स-विद्युत्)
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (implied addressee: nareśvara)
K
Kripacharya
K
Kaurava warriors
P
Pandava faction
E
Eleven Maharathas (Pandava side)
K
Kulinda warriors
K
Kulinda-desha
H
Himavat/Himalaya region
W
War elephants
G
Golden netting/caparison (suvarṇa-jāla)

Educational Q&A

The verse highlights how disciplined resistance and coordinated force can halt even elite opponents; ethically, it underscores the epic’s tension between valor and the destructive momentum of war, where skill and spectacle (ornamented elephants, heroic ranks) serve a grim purpose.

Kripa and other Kaurava chariot-warriors block the advance of eleven Pandava great warriors with concentrated arrow-fire. Immediately after, Kulinda fighters charge the Kauravas atop massive, musth-elephants from the Himalayan region, richly adorned, compared to thunderclouds with lightning.