पश्याम राजन् संसक्तान् सैन्येन रजसा5<वृतान् | राजन! भूमण्डलके राजवंशमें उत्पन्न हुए क्षत्रियोंका वह महान् संहार उपस्थित होनेपर वहाँ युद्धमें तत्पर हुए सब लोग सेनाद्वारा उड़ायी हुई धूलसे ढक गये थे। इसीलिये हमलोग वहाँ न तो कर्णको देख पाते थे, न द्रोणाचार्यको। न अर्जुन दिखायी देते थे, न युधिष्ठिर। भीमसेन, नकुल, सहदेव, धृष्टद्युम्न और सात्यकिको भी हम नहीं देख पाते थे। दुःशासन, अश्वत्थामा, दुर्योधन, शकुनि, कृपाचार्य, शल्य, कृतवर्मा तथा अन्य महारथी भी हमारी दृष्टिमें नहीं आते थे। औरोंकी तो बात ही क्या है? हम अपने शरीरको भी नहीं देख पाते थे, पृथिवी और दिशाएँ भी नहीं सूझती थीं || २६--२८ ई ।। सम्भ्रान्ते तुमुले घोरे रजोमेघे समुत्थिते
sañjaya uvāca | paśyāma rājan saṃsaktān sainyena rajasāvṛtān | sambhrānte tumule ghore rajomeghe samutthite ||
Sañjaya berkata: “Wahai Raja, kami melihat para kesatria bertaut dalam pertempuran jarak dekat, namun mereka terselubung debu yang dihamburkan bala tentara. Ketika kekacauan yang mengerikan dan riuh itu bangkit, dan awan debu menggelora, penglihatan pun lenyap.”
संजय उवाच
The verse underscores how war generates not only physical destruction but also moral and perceptual obscurity: in the dust and tumult, discernment collapses, symbolizing how violence clouds judgment and makes right action harder to perceive.
Sañjaya reports to King Dhṛtarāṣṭra that the armies have closed in for fierce fighting, and the dust raised by their movement forms a thick, terrifying cloud, obscuring visibility across the battlefield.