Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Droṇa’s sweeping assault and the Abhimanyu–Jayadratha close-quarters episode (द्रोणस्य भीषणव्यचरितम् / सौभद्र-जयद्रथ-संनिपातः)

यदि तस्य रणे साहां कुरुते वजभूत्‌ स्वयम्‌,आप्तैराशु परिज्ञातं भारद्वाजचिकीर्षितम्‌ । संजय कहते हैं--राजन्‌! जब द्रोणाचार्यने कुछ अन्तर रखकर राजा युधिष्ठछिरको कैद करनेकी प्रतिज्ञा कर ली, तब आपके सैनिकोंने युधिष्ठिरके पकड़े जानेका उद्योग सुनकर जोर-जोरसे सिंहनाद करना और भुजाओंपर ताल ठोंकना आरम्भ किया। भरतनन्दन! उस समय धर्मराज युधिष्छिरने शीघ्र ही अपने विश्वसनीय गुप्तचरोंद्वारा यथायोग्य सारी बातें पूर्णरूपसे जान लीं कि द्रोणाचार्य क्या करना चाहते हैं द्रोणादस्त्रभृतां श्रेष्ठात्‌ सर्वशस्त्र भूतामपि । राजेन्द्र! यदि रणक्षेत्रमें साक्षात्‌ वजधारी इन्द्र अथवा भगवान्‌ विष्णु सम्पूर्ण देवताओंके साथ आकर दुर्योधनकी सहायता करें, तो भी मेरे जीते-जी वह आपको पकड़ नहीं सकेगा; अतः आपको सम्पूर्ण अस्त्र-शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ द्रोणाचार्यसे भय नहीं करना चाहिये

sañjaya uvāca | yadi tasya raṇe sāhāṃ kurute vajrabhūt svayam, āptair āśu parijñātaṃ bhāradvāja-cikīrṣitam |

Sanjaya berkata: Wahai Raja, sekalipun ia sendiri di medan perang menjadi segagah halilintar dan turut membantu, maksud putra Bharadwaja, Drona, tetap segera dan tepat diketahui melalui para agen tepercaya. Mendengar sumpah Drona untuk menangkap Yudhisthira, pasukanmu mengaum seperti singa dan menepuk lengan dalam kemenangan; namun Dharmaraja Yudhisthira mengetahui semuanya dan bersiap sebagaimana mestinya.

यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
तस्यof him/that
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine/neuter, genitive, singular
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
Formmasculine, locative, singular
साहाम्endurance/forbearance
साहाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसाह
Formfeminine, accusative, singular
कुरुतेdoes/makes
कुरुते:
TypeVerb
Rootकृ
Formpresent indicative, 3rd, singular, ātmanepada
वज्रभूत्become like a thunderbolt
वज्रभूत्:
Karta
TypeAdjective
Rootवज्रभूत
Formmasculine, nominative, singular
स्वयम्himself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
आप्तैःby trusted (persons)
आप्तैः:
Karana
TypeNoun/Adjective
Rootआप्त
Formmasculine, instrumental, plural
आशुquickly
आशु:
TypeIndeclinable
Rootआशु
परिज्ञातम्fully known/ascertained
परिज्ञातम्:
TypeParticiple
Rootपरि-ज्ञा
Formneuter, nominative/accusative, singular, passive, past (kta)
भारद्वाजचिकीर्षितम्the intended act of Bhāradvāja (Droṇa)
भारद्वाजचिकीर्षितम्:
TypeNoun (verbal noun)/Adjective
Rootभारद्वाज-चिकीर्षित
Formneuter, nominative/accusative, singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Dhṛtarāṣṭra
D
Droṇācārya (Bhāradvāja)
Y
Yudhiṣṭhira
K
Kaurava soldiers
V
vajra (thunderbolt)

Educational Q&A

Even in a dharma-charged war, success depends not only on heroic vows but on clear information, trusted counsel, and timely preparedness. The verse highlights the ethical contrast between boastful triumphalism and the steadiness of a leader who learns the enemy’s intent and responds without losing composure.

Droṇa forms a resolve/plan to capture Yudhiṣṭhira. The Kaurava troops celebrate loudly upon hearing of this plan. Meanwhile, Yudhiṣṭhira quickly learns Droṇa’s intention through reliable informants and is thus not caught unprepared.