Shloka 13

उपहार-विधानम्, यक्षपूजा, रत्ननिध्युद्धारः

Offerings to Tryambaka; Yakṣa honors; Excavation of the Treasure

Devanagari script

श्रुत्वैतद्‌ वचन राज्ञो ब्राह्मणा: सपुरोधस: । इदमूचुर्वचो हृष्टा धर्मराजप्रियेप्सव:,धर्मराज राजा युधिष्ठिरकी यह बात सुनकर उनका प्रिय करनेकी इच्छावाले ब्राह्मण और पुरोहित प्रसन्नतापूर्वक इस प्रकार बोले--

Transliteration

śrutvैतad vacanaṁ rājño brāhmaṇāḥ sapurodhasaḥ | idam ūcur vaco hṛṣṭā dharmarāja-priyepsavaḥ ||

Translation

Mendengar kata-kata raja itu, para brahmana beserta pendeta istana bergembira; dan karena ingin menyenangkan Dharmarāja, mereka berkata demikian dengan sukacita.

Word by Word

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Adhikarana
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि

• एतत्: this
• एतत्: Karma
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वचनम्: speech/statement
• वचनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• राज्ञः: of the king
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सपुरोधसः: together with the priests (purohitas)
• सपुरोधसः: Karta
• Type: Noun
• Root: सपुरोधस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• इदम्: this (as follows)
• इदम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ऊचुः: said/spoke
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• वचः: words/speech
• वचः: Karma
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हृष्टाः: delighted
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• धर्मराजप्रियैप्सवः: desiring to please Dharmaraja
• धर्मराजप्रियैप्सवः: Karta
• Type: Noun
• Root: धर्मराज-प्रिय-ईप्सु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
• Brāhmaṇas
• Purohita (royal priest)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights an ethical model of governance: learned advisers (Brahmins and the royal priest) respond to the king’s words with goodwill, aiming to support and please a righteous ruler. It implies that counsel should be aligned with dharma and the king’s moral welfare rather than personal gain.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana narrates that after the king (Yudhiṣṭhira, called Dharmarāja) speaks, the Brahmins and the purohita hear him, become pleased, and then begin to reply—introducing the next portion of dialogue.