Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

कुन्तीनिवर्तनप्रयत्नः तथा वननिवासप्रारम्भः

Attempt to Dissuade Kuntī; Commencement of Forest Residence

इयं च जाम्बूनदशुद्धगौरी पार्थस्य भार्या भुजगेन्द्रकन्या । चित्राड़दा चैव नरेन्द्रकन्या यैषा सवर्णाद््रमधूकपुष्पै:

iyaṁ ca jāmbūnadaśuddhagaurī pārthasya bhāryā bhujagendrakanyā | citrāṅgadā caiva narendrakanyā yaiṣā savarṇādrumadhūkapuṣpaiḥ ||

Sañjaya berkata: “Dan wanita ini—cerah bersinar laksana emas Jāmbūnada yang murni—adalah istri Pārtha, putri raja para nāga, Ulūpī. Dan yang satu lagi adalah Citrāṅgadā, seorang putri raja; warna kulitnya tampak seperti bunga madhūka yang baru mekar. Keduanya memang istri Arjuna.”

इयम्this (woman)
इयम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
जाम्बूनद-शुद्ध-गौरीfair (woman), pure like Jāmbūnada-gold
जाम्बूनद-शुद्ध-गौरी:
Karta
TypeAdjective
Rootगौरी
FormFeminine, Nominative, Singular
पार्थस्यof Pārtha (Arjuna)
पार्थस्य:
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
भार्याwife
भार्या:
Karta
TypeNoun
Rootभार्या
FormFeminine, Nominative, Singular
भुजगेन्द्र-कन्याdaughter of the lord of serpents (Nāga-king)
भुजगेन्द्र-कन्या:
Karta
TypeNoun
Rootकन्या
FormFeminine, Nominative, Singular
चित्राङ्गदाCitrāṅgadā
चित्राङ्गदा:
Karta
TypeNoun
Rootचित्राङ्गदा
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
नरेन्द्र-कन्याdaughter of a king (princess)
नरेन्द्र-कन्या:
Karta
TypeNoun
Rootकन्या
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
P
Pārtha (Arjuna)
U
Ulūpī
C
Citrāṅgadā
B
Bhujagendra (Nāga-king)
J
Jāmbūnada gold
M
Madhūka tree/blossoms

Educational Q&A

The verse underscores truthful identification and respectful remembrance of relationships: even amid grief and transition, one should acknowledge people by their rightful ties and origins, honoring lineage and marital bonds as part of social dharma.

Sañjaya is pointing out and describing two women connected to Arjuna—Ulūpī (the Nāga princess) and Citrāṅgadā (a royal princess)—using poetic similes (gold and madhūka blossoms) to identify them and affirm that both are Arjuna’s wives.