Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्

Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows

अन्तर्ज्ाता: सक्रयज्ञानलब्धा: प्राणै: क्रीतास्तेजसा यौतकाश्न । कृच्छोत्सृष्टा: पोषणाभ्यागताश्न द्वारैरेतैगोविशेषा: प्रशस्ता:

antarjātāḥ sakrayajñānalabdhāḥ prāṇaiḥ krītās tejasā yautakāś ca | kṛcchrotsṛṣṭāḥ poṣaṇābhyāgatāś ca dvārair etair goviseṣāḥ praśastāḥ ||

Bhīṣma bersabda: Sapi-sapi yang bernilai khusus dipuji sebagai layak untuk dipersembahkan bila diperoleh melalui jalan yang diakui—lahir di rumah sendiri, dibeli, didapat melalui yajña atau melalui daya ilmu, diperoleh sebagai tebusan nyawa, dimenangkan oleh keberanian dalam perang, diterima sebagai mas kawin, dilepas oleh pemilik karena merasa berat memeliharanya, atau datang sendiri mencari nafkah serta perlindungan. Karena asal-usul demikian, pemberian itu dipandang terpuji dan tanpa cela.

अन्तर्जाताःborn within (the herd/house)
अन्तर्जाताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्तर्जात
FormFeminine, Nominative, Plural
सक्रय-ज्ञान-लब्धाःobtained by purchase or by knowledge
सक्रय-ज्ञान-लब्धाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसक्रयज्ञानलब्ध
FormFeminine, Nominative, Plural
प्राणैःwith lives (as price/exchange)
प्राणैः:
Karana
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Instrumental, Plural
क्रीताःbought
क्रीताः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रीत
FormFeminine, Nominative, Plural
तेजसाby prowess/valor
तेजसा:
Karana
TypeNoun
Rootतेजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
यौतकाश्नाःreceived as dowry
यौतकाश्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootयौतकाश्न
FormFeminine, Nominative, Plural
कृच्छ्र-उत्सृष्टाःabandoned due to hardship (of maintenance)
कृच्छ्र-उत्सृष्टाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृच्छ्रोत्सृष्ट
FormFeminine, Nominative, Plural
पोषण-अभ्यागताश्नाःcome seeking nourishment/maintenance
पोषण-अभ्यागताश्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपोषणाभ्यागताश्न
FormFeminine, Nominative, Plural
द्वारैःby these means/ways
द्वारैः:
Karana
TypeNoun
Rootद्वार
FormNeuter, Instrumental, Plural
एतैःby these
एतैः:
Karana
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Instrumental, Plural
गो-विशेषाःspecial cows (choice cattle)
गो-विशेषाः:
Karta
TypeNoun
Rootगोविशेष
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रशस्ताःare praised/commended
प्रशस्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रशस्त
FormMasculine, Nominative, Plural

पितामह उवाच

B
Bhīṣma (Pitāmaha)
G
go (cow)
Y
yajña (sacrifice)
Y
yautaka (dowry)

Educational Q&A

Bhīṣma defines which cows are ethically commendable to give in charity: those acquired through clear, socially sanctioned, and non-harmful means (birth in one’s household, sacrifice/learning, life-risk exchange, valor, dowry, lawful relinquishment, or seeking refuge for sustenance). The emphasis is on rightful ownership and compassionate support, so that dāna becomes pure and dharmic.

In Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma (as teacher) enumerates categories of ‘special cows’ whose provenance makes them suitable for gifting. He is guiding the listener on proper conduct in charity—especially the norms around gifting cattle, a major form of wealth and welfare in the epic’s social world.