Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Āstīka-stuti at Janamejaya’s Sacrifice (आस्तीकस्तुतिः / यज्ञप्रशंसा)

यद्‌ वृक्षं जीवयामास काश्यपस्तक्षकेण वै | नूनं मन्त्रहतविषो न प्रणश्येत काश्यपात्‌,जनमेजयने कहा--उस वृक्षके डँसे जाने और फिर हरे होनेकी बात आपलोगोंसे किसने कही? उस समय तक्षकके काटनेसे जो वृक्ष राखका ढेर बन गया था, उसे काश्यपने पुनः जिलाकर हरा-भरा कर दिया। यह सब लोगोंके लिये बड़े आश्वर्यकी बात है। यदि काश्यपके आ जानेसे उनके मन्त्रोंद्वारा तक्षकका विष नष्ट कर दिया जाता तो निश्चय ही मेरे पिताजी बच जाते

yad vṛkṣaṁ jīvayāmāsa kāśyapas takṣakeṇa vai | nūnaṁ mantrahataviṣo na praṇaśyet kāśyapāt ||

Janamejaya berkata: “Pohon yang dihidupkan kembali oleh Kāśyapa setelah disambar gigitan Takṣaka—jelas menunjukkan bahwa racun Takṣaka dapat dipatahkan oleh mantra Kāśyapa. Seandainya ia datang tepat waktu, ayahku tentu tidak akan binasa.”

यत्which (that)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
वृक्षम्tree
वृक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृक्ष
FormMasculine, Accusative, Singular
जीवयामासrevived / brought to life
जीवयामास:
Karta
TypeVerb
Rootजीव् (caus. जीवय)
FormPerfect (periphrastic), 3rd, Singular, Parasmaipada
काश्यपःKāśyapa
काश्यपः:
Karta
TypeNoun
Rootकाश्यप
FormMasculine, Nominative, Singular
तक्षकेणby/with Takṣaka
तक्षकेण:
Karana
TypeNoun
Rootतक्षक
FormMasculine, Instrumental, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
नूनम्surely
नूनम्:
TypeIndeclinable
Rootनूनम्
मन्त्रहतविषःone whose poison is destroyed by mantra
मन्त्रहतविषः:
Karta
TypeAdjective
Rootमन्त्रहतविष
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
प्रणश्येतwould perish
प्रणश्येत:
TypeVerb
Rootप्र-नश्
FormOptative, 3rd, Singular, Parasmaipada
काश्यपात्from/through Kāśyapa
काश्यपात्:
Apadana
TypeNoun
Rootकाश्यप
FormMasculine, Ablative, Singular

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
K
Kāśyapa
T
Takṣaka
T
tree (vṛkṣa)
P
poison (viṣa)
M
mantras (mantra)

Educational Q&A

The verse highlights the tension between destiny and timely right action: extraordinary knowledge and power (mantra, healing) matter only when applied at the right moment. It also shows how grief can turn into a moral justification for vengeance, setting the stage for Janamejaya’s later actions.

Janamejaya questions the report that the sage Kāśyapa revived a tree burned to ashes by Takṣaka’s bite. He reasons that if Kāśyapa could neutralize the serpent’s poison, then—had he arrived in time—Janamejaya’s father (King Parīkṣit) would have been saved.