Shloka 4
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
ब्रह्मज्ञस्य दरिद्रस्य कृच्छ्रार्जितधनस्य च / बहुपुत्रकलत्रस्य तेन जीवितुमिच्छतः / तद्द्रव्यस्तेयदोषस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते
Transliteration
brahmajñasya daridrasya kṛcchrārjitadhanasya ca / bahuputrakalatrasya tena jīvitumicchataḥ / taddravyasteyadoṣasya prāyaścittaṃ na vidyate
Translation
Mencuri harta milik seorang brahmajña yang miskin, yang hartanya diperoleh dengan susah payah, yang memiliki banyak anak dan istri serta ingin hidup dari harta itu—bagi dosa pencurian harta demikian tidak ada prāyaścitta.
Word by Word
ब्रह्मज्ञस्यof a knower of Brahman
ब्रह्मज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootब्रह्म-ज्ञ (प्रातिपदिक; ब्रह्मन् + ज्ञ)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणो ज्ञः = ब्रह्मविदः)
दरिद्रस्यof a poor (man)
दरिद्रस्य:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदरिद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (ब्रह्मज्ञस्य)
कृच्छ्रार्जितधनस्यof one whose wealth is earned with hardship
कृच्छ्रार्जितधनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootकृच्छ्र-अर्जित-धन (प्रातिपदिक; कृच्छ्र + अर्जित(√अर्ज् + क्त) + धन)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (कृच्छ्रेण अर्जितं धनं यस्य)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात (and)
बहुपुत्रकलत्रस्यof one with many children and a wife
बहुपुत्रकलत्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootबहु-पुत्र-कलत्र (प्रातिपदिक; बहु + पुत्र + कलत्र)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः (बहवः पुत्राः कलत्रं च यस्य)
तेनtherefore / by him
तेन:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; ‘तेन’ = ‘by him/therefore’ (contextual)
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/purpose)
TypeVerb
Root√जीव् (जीवति) (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), अव्ययभाव
इच्छतःof (him) desiring
इच्छतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeVerb
Root√इष् (इच्छायाम्) (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘(तस्य) इच्छतः’
तत्of that (one)
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘तत्’ = ‘that (person’s)’
द्रव्यस्तेयदोषस्यof the fault of stealing property
द्रव्यस्तेयदोषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootद्रव्य-स्तेय-दोष (प्रातिपदिक; द्रव्य + स्तेय + दोष)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (द्रव्यस्य स्तेयस्य दोषः)
प्रायश्चित्तम्expiation
प्रायश्चित्तम्:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootप्रायश्चित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
विद्यतेis found / exists
विद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√विद् (विद्यते) (धातु; विद्/विन्द् in sense ‘to be found’)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्