Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame

चातुर्वर्ण्यासु नरीषु स्थेयं चेद्राजवल्लभा / किं तु भिल्ले किराते च शैलूषे चान्त्यजातिजे / लक्ष्मीर्न तिष्ठति चिरं शापाद्वल्मीकजन्मनः

cāturvarṇyāsu narīṣu stheyaṃ cedrājavallabhā / kiṃ tu bhille kirāte ca śailūṣe cāntyajātije / lakṣmīrna tiṣṭhati ciraṃ śāpādvalmīkajanmanaḥ

Walau Lakṣmī, yang dicintai raja, patut bersemayam pada perempuan dari empat varṇa, namun pada Bhilla, Kirata, Śailūṣa, dan kaum antyajāti ia tak bertahan lama—karena kutuk kelahiran Vālmīki.

चातुर्वर्ण्यासुamong the four-varṇa (classes)
चातुर्वर्ण्यासु:
अधिकरण-विशेषण (adhikaraṇa-viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootचातुर्वर्ण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; विशेषण (qualifying नरीषु)
नरीषुamong women
नरीषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन
स्थेयम्should remain
स्थेयम्:
विधेय/भाव (predicate necessity)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formतव्यत्/अनीयर्-अर्थक भाव्य (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (ought to be stayed/should remain)
चेत्if
चेत्:
सम्बन्धसूचक (condition marker)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तसूचक (conditional particle ‘if’)
राज-वल्लभाthe king’s beloved (Lakṣmī)
राज-वल्लभा:
कर्ता/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + वल्लभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः वल्लभा = beloved of a king)
किम्but/indeed
किम्:
सम्बन्धसूचक/निपात
TypeIndeclinable
Rootकिम् (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; निपात (emphatic/interrogative particle)
तुhowever
तु:
सम्बन्धसूचक (contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोधार्थक (adversative particle ‘but’)
भिल्लेin a Bhilla (tribal)
भिल्ले:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभिल्ल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; जातिवाचक
किरातेin a Kirāta
किराते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकिरात (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)
शैलूषेin an actor/performer
शैलूषे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशैलूष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अन्त्य-जातिजेin one born of a low caste
अन्त्य-जातिजे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त्य (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष (अन्त्यायां जातौ जातः = born in a low caste)
लक्ष्मीःLakṣmī / fortune
लक्ष्मीः:
कर्ता (Kartā/कर्ता)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
not
:
निषेधक (negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
तिष्ठतिstays/remains
तिष्ठति:
क्रिया (kriyā)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चिरम्for long
चिरम्:
क्रियाविशेषण (kriyā-viśeṣaṇa)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative)
शापात्due to a curse
शापात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootशाप (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (अपादान), एकवचन
वल्मीक-जन्मनःof the anthill-born (person)
वल्मीक-जन्मनः:
सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootवल्मीक (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वल्मीके जन्म यस्य = one whose birth is from an anthill; epithet)