Shloka 47
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
यथा निलीयते काले प्रपञ्चो नैव दृश्यते / तथैव मीलयेन्नेत्रे एतद्ध्यानस्य लक्षणम्
Transliteration
yathā nilīyate kāle prapañco naiva dṛśyate / tathaiva mīlayennetre etaddhyānasya lakṣaṇam
Translation
Sebagaimana pada kala semesta fenomena lenyap dan tak tampak, demikian pula pejamkan mata—itulah tanda dhyāna.
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Sambandha (सम्बन्धः/तुलना)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (indeclinable of manner: “as/just as”)
निलीयतेis absorbed/vanishes
निलीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√ली (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (sg), आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोगः (passive/intransitive sense)
कालेin time (at the time)
काले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्रपञ्चःthe manifested world
प्रपञ्चः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprapañca (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्धः/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation particle)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्धः/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोगः (passive: “is seen/appears”)
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्धः/प्रकार)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/in that way)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्धः/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
मीलयेत्should close
मीलयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मील् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; विध्यर्थः (should close)
नेत्रेthe two eyes
नेत्रे:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन (dual)
एतत्of this
एतत्:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण (qualifier of ध्यानस्य)
ध्यानस्यof meditation
ध्यानस्य:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdhyāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
लक्षणम्(is) the characteristic/mark
लक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन