Shloka 41
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
गजभेरुण्डशरभ व्याघ्रवातमृगास्तथा / एतादृशश्च तिर्यञ्चो ऽप्यन्ये वाहनतां गताः
Transliteration
gajabheruṇḍaśarabha vyāghravātamṛgāstathā / etādṛśaśca tiryañco 'pyanye vāhanatāṃ gatāḥ
Translation
Gajah, Bheruṇḍa, Śarabha, harimau, dan Vātamṛga; demikian pula makhluk-makhluk lain yang melata/bertubuh hewan pun mencapai kedudukan sebagai wahana.
Word by Word
गजelephants
गज:
कर्ता (Karta; listed mounts)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन (समुच्चित)
भेरुण्डbheruṇḍas (mythic birds/beasts)
भेरुण्ड:
कर्ता (Karta; listed mounts)
TypeNoun
Rootभेरुण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
शरभśarabhas (mythic beasts)
शरभ:
कर्ता (Karta; listed mounts)
TypeNoun
Rootशरभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
व्याघ्रtigers
व्याघ्र:
कर्ता (Karta; listed mounts)
TypeNoun
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
वातमृगाःwind-deer (swift antelopes)
वातमृगाः:
कर्ता (Karta; listed mounts)
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक) + मृग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
तथाand likewise
तथा:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ
एतादृशःsuch (as these)
एतादृशः:
कर्ता (Karta; qualifier of tiryañcaḥ/anye)
TypeAdjective
Rootएतादृश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन (पाठभेदे ‘एतादृशाश्च’ अपेक्षित; अर्थतः बहुवचन)
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
तिर्यञ्चःanimals (non-human creatures)
तिर्यञ्चः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतिर्यञ्च् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बोधक
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
अन्येothers
अन्ये:
कर्ता (Karta; additional subjects)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (substantivized)
वाहनताम्the status of being mounts
वाहनताम्:
कर्म (Karma; goal/state attained)
TypeNoun
Rootवाहनता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
गताःbecame/attained
गताः:
क्रिया (Predicate; state)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) used predicatively; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; क्रियार्थे ‘प्राप्ताः/भूताः’