Shloka 97
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
गणनाथमुखोद्भूता गजवक्राः सहस्रशः / धूलीशेषं समस्तं तत्सैन्यं चक्रुर्महोद्यताः
Transliteration
gaṇanāthamukhodbhūtā gajavakrāḥ sahasraśaḥ / dhūlīśeṣaṃ samastaṃ tatsainyaṃ cakrurmahodyatāḥ
Translation
Dari mulut Gaṇanātha lahir ribuan gaṇa bermuka gajah. Dengan semangat agung mereka menghimpun seluruh sisa debu itu dan menjadikannya laksana bala tentara.
Word by Word
गणनाथ-मुख-उद्भूताःarisen from the face of Gaṇanātha
गणनाथ-मुख-उद्भूताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगणनाथ (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + उद्भूत (कृदन्त, √भू धातु)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; कृदन्तः—भूतकृदन्त (क्त) ‘उद्भूत’; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (गणनाथस्य मुखात् उद्भूताः)
गज-वक्राःelephant-faced
गज-वक्राः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगज (प्रातिपदिक) + वक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; कर्मधारयः (गज इव वक्राः / गजवक्राः)
सहस्रशःby the thousands
सहस्रशः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner/number)
धूली-शेषम्remaining as dust / reduced to dust
धूली-शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootधूली (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; तत्पुरुषः (धूलेः शेषम्)
समस्तम्entire
समस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; विशेषणम्
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्; सर्वनाम; ‘समस्तं … सैन्यम्’ इत्यस्य विशेषणम्
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/द्वितीया) एकवचनम्
चक्रुःthey made
चक्रुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd) बहुवचनम्
महा-उद्यताःgreatly prepared / highly roused
महा-उद्यताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उद्यत (कृदन्त, √यत्/√उद्-यम् धातु)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा) बहुवचनम्; कृदन्तः—क्त ‘उद्यत’; कर्मधारयः (महान्तः उद्यताः)