Shloka 77
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
स देतिवदनः कण्ठकलिताकुण्ठनिस्वनः / जययन्त्रं हि तत्सृष्टं तथा रात्रौ व्यनाशयत्
Transliteration
sa detivadanaḥ kaṇṭhakalitākuṇṭhanisvanaḥ / jayayantraṃ hi tatsṛṣṭaṃ tathā rātrau vyanāśayat
Translation
Ia, bermuka raksasa dan bersuara gemuruh tak tertahan di tenggorokan, menghancurkan yantra kemenangan yang telah diciptakan itu pada malam hari juga.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
देतिवदनःhaving a demonic face
देतिवदनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदेतिवदन (प्रातिपदिक; देति+वदन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘देतिवदनं यस्य सः’ (one whose face is like a daitya/demon)
कण्ठ-कलित-अकुण्ठ-निस्वनःwith an unrestrained roar lodged in his throat
कण्ठ-कलित-अकुण्ठ-निस्वनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)+कलित (कृदन्त; √कल्/कलय्)+अकुण्ठ (प्रातिपदिक)+निस्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘कण्ठे कलितः अकुण्ठः निस्वनः यस्य सः’ (one whose unimpeded sound is set in the throat)
जय-यन्त्रम्the victory-device
जय-यन्त्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक)+यन्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘जयस्य यन्त्रम्’ (instrument/device of victory)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis/causal nuance
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम—here qualifying ‘सृष्टम्’ (that)
सृष्टम्created
सृष्टम्:
Karma (कर्म; with implied ‘यन्त्रम्’)
TypeAdjective
Root√सृज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘created/made’
तथाthus/likewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb), अव्यय
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikarana (अधिकरण/Location-Time)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘at night’
व्यनाशयत्destroyed
व्यनाशयत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि+√नश्/नाशय् (धातु; causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative) ‘caused to perish/destroyed’