Shloka 23
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
इत्युदीरित माकर्ण्य महाहङ्कारगर्वितम् / उवाच वचनं क्रुद्धः प्रतिघारुणलोचनः
Transliteration
ityudīrita mākarṇya mahāhaṅkāragarvitam / uvāca vacanaṃ kruddhaḥ pratighāruṇalocanaḥ
Translation
Mendengar ucapan yang dipenuhi kesombongan besar itu, ia pun murka; dengan pandangan keras untuk membalas, ia berkata.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formनिपात (quotative particle)
उदीरितम्uttered
उदीरितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-ईर् (धातु) → उदीरित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; ‘वचनम्’ इत्यस्य विशेषणम्
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ-श्रु (धातु) → आकर्ण्य (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having heard’
महाहङ्कार-गर्वितम्one puffed up with great ego
महाहङ्कार-गर्वितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमहान् (प्रातिपदिक) + अहङ्कार (प्रातिपदिक) + गर्वित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (महान् अहङ्कारः यस्य/येन); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; ‘(तम्)’ इति कर्मपदम् (अध्याहृत)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
वचनम्words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्रुध् (धातु) → क्रुद्ध (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; कर्तृविशेषण
प्रतिघ-आरुण-लोचनःhe whose eyes were reddish with fury
प्रतिघ-आरुण-लोचनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रतिघ (प्रातिपदिक) + आरुण (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom/1st), एकवचन; ‘यस्य लोचने प्रतिघेन आरुणे’