Shloka 20
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
शतयोजनमात्रस्तु मध्यतेशः प्रकल्प्यताम् / वह्निप्राकाराचक्रस्य द्वारन्दक्षिणतो भवेत्
Transliteration
śatayojanamātrastu madhyateśaḥ prakalpyatām / vahniprākārācakrasya dvārandakṣiṇato bhavet
Translation
Hendaklah wilayah tengah ditetapkan berukuran seratus yojana; dan gerbang lingkar benteng api berada di sisi selatan.
Word by Word
शत-योजन-मात्रःmeasuring (only) a hundred yojanas
शत-योजन-मात्रः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशत (प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; तत्पुरुषः/द्विगु-प्रायः: ‘शतं योजनानि’ (hundred yojanas) + ‘मात्रः’ (only/measure)
तुindeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
मध्य-तेशःthe central area/central point
मध्य-तेशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + तेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; तत्पुरुषः: ‘मध्यः तेशः’/‘मध्य-देशः’ (central region/central point)
प्रकल्प्यताम्let it be planned
प्रकल्प्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकॢप् (धातु) उपसर्गः प्र + कॢप्; कर्मणि-प्रयोग
Formलोट् (imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive): ‘let it be arranged/laid out’
वह्नि-प्राकार-चक्रस्यof the circular fire-rampart
वह्नि-प्राकार-चक्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + प्राकार (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘वह्नेः प्राकारः’ + ‘प्राकारस्य चक्रम्’ (circular enclosure)
द्वारम्the gate
द्वारम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
दक्षिणतःon the southern side
दक्षिणतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
Formदिक्-प्रवचन-अव्यय (directional adverb): ‘from/on the south side’
भवेत्should be
भवेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद