Shloka 1
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते उत्तरभागे चतुर्थ उपसंहारपादे आभूतसंप्लवाख्यवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः वायुरुवाच असाधारणवृत्तैस्तु हुतशेषादिभिर्जनैः / धर्मा वैशेषिकाश्चैव आचीर्णाः सूक्ष्मदर्शिभिः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte uttarabhāge caturtha upasaṃhārapāde ābhūtasaṃplavākhyavarṇanaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ vāyuruvāca asādhāraṇavṛttaistu hutaśeṣādibhirjanaiḥ / dharmā vaiśeṣikāścaiva ācīrṇāḥ sūkṣmadarśibhiḥ
Translation
Demikianlah, dalam Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa yang diucapkan oleh Vāyu, pada bagian akhir (uttarabhāga), pada pāda keempat penutup, bab pertama bernama “Uraian tentang Ābhūta-saṃplava”. Vāyu bersabda: Orang-orang seperti Hutaśeṣa dan lainnya, dengan laku yang tidak biasa, para penglihat halus, telah menjalankan dharma-dharma yang khusus (vaiśeṣika).
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formनिपात (colophon marker)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण/in)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीयुक्तं ब्रह्माण्डम्)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/in)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण/of mahāpurāṇe)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (प्रातिपदिक; √vac + kta)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (वायुनाऽुक्ते)
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण/in)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः
caturthein the fourth
caturthe:
Visheshana (विशेषण/of pāde)
TypeAdjective
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
upasaṃhāra-pādein the concluding quarter/section
upasaṃhāra-pāde:
Adhikarana (अधिकरण/in)
TypeNoun
Rootupasaṃhāra (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः
ābhūta-saṃplava-ākhya-varṇanamthe description called ‘Ābhūta-saṃplava’
ābhūta-saṃplava-ākhya-varṇanam:
Karta (कर्ता/title)
TypeNoun
Rootābhūta-saṃplava (प्रातिपदिक; तत्पुरुष) + ākhya (प्रातिपदिक) + varṇana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘ābhūta-saṃplava’ इति आख्यं यस्य तत्
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः (indeclinable ‘named’)
prathamaḥfirst
prathamaḥ:
Visheshana (विशेषण/of adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/title head)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vāyuḥVāyu
vāyuḥ:
Karta (कर्ता/speaker)
TypeNoun
Rootvāyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
asādhāraṇa-vṛttaiḥwith uncommon observances
asādhāraṇa-vṛttaiḥ:
Karana (करण/with)
TypeNoun
Rootasādhāraṇa (प्रातिपदिक) + vṛtta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (वृत्त), तृतीया, बहुवचन; कर्मधारयः
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (contrastive particle)
hutaśeṣa-ādibhiḥby people such as Hutaśeṣa
hutaśeṣa-ādibhiḥ:
Karana (करण/by/with)
TypeNoun
Roothutaśeṣa (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (हुतशेषः आदिः येषाम्)
janaiḥby people
janaiḥ:
Karana (करण/by)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
dharmāḥduties, practices
dharmāḥ:
Karma (कर्म/object of ācīrṇāḥ in passive sense)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
vaiśeṣikāḥspecial
vaiśeṣikāḥ:
Visheshana (विशेषण/of dharmāḥ)
TypeAdjective
Rootvaiśeṣika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘special/particular’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis)
ācīrṇāḥwere practiced
ācīrṇāḥ:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootā-√car (धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि ‘were practiced’
sūkṣma-darśibhiḥby subtle-seers
sūkṣma-darśibhiḥ:
Karana (करण/by)
TypeNoun
Rootsūkṣma (प्रातिपदिक) + darśin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (सूक्ष्मं पश्यन्ति ये)