Shloka 39
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ध्यानेन मनसा तासां प्रजानां जायते कृते / शब्दादिविषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणम्
Transliteration
dhyānena manasā tāsāṃ prajānāṃ jāyate kṛte / śabdādiviṣayaḥ śuddhaḥ pratyekaṃ pañcalakṣaṇam
Translation
Pada Kṛtayuga, makhluk-makhluk itu lahir dari batin yang bermeditasi; objek seperti bunyi dan lainnya menjadi suci, masing-masing memiliki lima ciri.
Word by Word
ध्यानेनby meditation
ध्यानेन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular (by/with meditation)
मनसाby the mind
मनसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular (by/with mind)
तासाम्of those (fem.)
तासाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of those)
प्रजानाम्of the beings/creatures
प्रजानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of creatures/subjects)
जायतेarises/is born
जायते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd sg (is born/arises)
कृतेin the Kṛta (age)
कृते:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; Locative singular (in Kṛta [yuga])
शब्द-आदि-विषयःthe object(s) of sound etc.
शब्द-आदि-विषयः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + विषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Tatpuruṣa: ‘śabda-ādi’ (sound etc.) qualifying ‘viṣaya’; Nominative singular
शुद्धःpure
शुद्धः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Adjective agreeing with विषयः; Nominative singular
प्रत्येकम्each, individually
प्रत्येकम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootप्रति-एकम् (अव्यय)
Formअव्यय; उपपद-समासवत्/क्रियाविशेषण; adverb (each, individually)
पञ्च-लक्षणम्(that which is) five-charactered
पञ्च-लक्षणम्:
विशेष्य/विधेय (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Dvigu compound ‘having five characteristics’; Nominative singular (predicate/attribute)