Shloka 33
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततः सर्गो ह्युपसृष्टिं सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै / ताः प्रजा ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा
Transliteration
tataḥ sargo hyupasṛṣṭiṃ sisṛkṣorbrahmaṇastu vai / tāḥ prajā dhyāyatastasya satyābhidhyāyinastadā
Translation
Kemudian terjadilah penciptaan (sarga) dari upasṛṣṭi Brahma yang berkehendak mencipta. Saat itu, ketika Ia bermeditasi, para makhluk menjadi bertekad benar (satya-saṅkalpa).
Word by Word
tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
sargaḥcreation, emanation
sargaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed, for
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ
upasṛṣṭimsecondary creation, further emanation
upasṛṣṭim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootupasṛṣṭi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
sisṛkṣoḥof (him) desiring to create
sisṛkṣoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Root√sṛj (धातु) + सन् (इच्छार्थक) + उ (कृदन्त)
Formसन्-प्रत्ययान्त धातोः ‘सिसृक्षु’ (desiderative agent noun), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; brahmaṇaḥ इत्यस्य विशेषणम्
brahmaṇaḥof Brahmā
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात
vaicertainly
vai:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
tāḥthose
tāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; prajāḥ इत्यस्य विशेषणम्
prajāḥcreatures, progeny
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन
dhyāyataḥof (him) meditating
dhyāyataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeVerb
Root√dhyai (धातु) + शतृ/शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; brahmaṇaḥ इत्यस्य सम्बन्धः
tasyaof him
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
satya-abhidhyāyinaḥthose who contemplate truth
satya-abhidhyāyinaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsatya (प्रातिपदिक) + abhidhyāyin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः—‘सत्यं अभिध्यायन्ति’ इति; विशेषणम् (prajāḥ)
tadāat that time
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (temporal adverb)