Shloka 44
सगरस्यौर्वाश्रमगमनम्
Sagara’s Journey to Aurva’s Hermitage
Devanagari script
काले पूर्णे ततः कुम्भान्भित्त्वा निर्यान्ति ते पृथक् / एवं ते षष्टिसाहस्रं पुत्राणां जायते नृप
Transliteration
kāle pūrṇe tataḥ kumbhānbhittvā niryānti te pṛthak / evaṃ te ṣaṣṭisāhasraṃ putrāṇāṃ jāyate nṛpa
Translation
Ketika waktunya genap, mereka akan memecahkan kendi-kendi itu dan keluar masing-masing; demikianlah, wahai raja, enam puluh ribu putramu akan lahir.
Word by Word
कालेat the time
काले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समये (locative of time)
पूर्णेwhen (it is) complete
पूर्णे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपॄ (धातु) + क्त (प्रत्यय) → पूर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; 'when completed' (locative absolute with काले)
ततःthen; thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रयोग (adverb)
कुम्भान्pots, jars
कुम्भान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
भित्त्वाhaving broken (open)
भित्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); 'having split/broken'
निर्यान्तिthey come out
निर्यान्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-या (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
पृथक्separately, one by one
पृथक्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तेof you; your
ते:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
षष्टि-साहस्रम्sixty thousand
षष्टि-साहस्रम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्टि (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound) = 'sixty-thousand'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संख्या-विशेषण (numeral predicate)
पुत्राणाम्of sons
पुत्राणाम्:
Sambandha/Genitive (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
जायतेis born; arises
जायते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; भावे/कर्तरि प्रयोग: 'is born/comes to be'
नृपO king
नृप:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन