Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 32
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्
Transliteration
ityeṣa kṛtyavidrājangantumaurvāśramaṃ prati / sa mantripravare rājyaṃ pratiṣṭhāpya tato vanam
Translation
Wahai Raja, sang raja yang mengetahui kewajiban ini bersiap menuju āśrama Resi Aurva. Ia menegakkan pemerintahan melalui menteri utama, lalu berangkat ke rimba.
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एषःthis (man/he)
एषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कृत्य-वित्knower of what should be done
कृत्य-वित्:
विशेषण (Qualifier of एषः)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृत्यस्य वित् = knower of duty)
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), कर्मप्रवचनीयार्थे (purpose)
और्व-आश्रमम्to Aurva’s hermitage
और्व-आश्रमम्:
कर्म (Karma/Goal as object of motion)
TypeNoun
Rootऔर्व (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (और्वस्य आश्रमः)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान (Direction/Goal marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/कर्मप्रवचनीय (preposition-like indeclinable)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मन्त्रि-प्रवरेin/with the chief minister
मन्त्रि-प्रवरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-Context)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (प्रवरः मन्त्रि = chief minister); अधिकरण
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रतिष्ठाप्यhaving established
प्रतिष्ठाप्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action)
TypeVerb
Rootप्रति + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) of causative sense in usage: ‘having established/installed’
ततःthen/thereafter
ततः:
अपादान/काल (Ablative/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: ‘from there/then’)
वनम्to the forest
वनम्:
कर्म (Karma/Goal)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गमनस्य लक्ष्य (goal)