Previous Verse
Next Verse

Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 17

सगरदिग्विजयः

Sagara’s World-Conquest / Digvijaya

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

saṃketāviṣayāntarābhyupagamāḥ sarve 'pi sopāyanāḥ kṛtvā sainyaniveśanāni paritaḥ puryāḥ pṛthak pārthivāḥ / draṣṭuṃ kāṅkṣitarājakāḥ satanayāvijñāpayanto muhurdvāsthaireva nareśvarāya suciraṃ vatsyantamantaḥpure

Semua raja duniawi, setelah menyetujui berbagai urusan sesuai isyarat dengan membawa persembahan, mendirikan perkemahan pasukan masing-masing mengelilingi kota. Rindu melihat raja yang mereka dambakan, mereka bersama putra-putra mereka berulang kali menyampaikan permohonan melalui para penjaga pintu kepada sang naraśvara, seakan-akan ia lama berdiam di istana dalam.

saṃketa-aviṣaya-antara-abhyupagamāḥapproaches/entries into other (non-appointed) matters/places
saṃketa-aviṣaya-antara-abhyupagamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃketa (प्रातिपदिक) + aviṣaya (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + abhyupagama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; बहुपद-तत्पुरुषः (determinative chain)
sarveall
sarve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; pronoun/adjective used substantively
apialso, even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (समुच्चय/अपि)
sa-upāyanāḥwith gifts
sa-upāyanāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (सह/सहित, उपसर्गवत्) + upāyana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; समासः—सह-तत्पुरुषः ‘upāyanaiḥ saha’ (with gifts) qualifying sarve/pārthivāḥ
kṛtvāhaving made/arranged
kṛtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√kṛ (कृ धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा)
sainya-niveśanānimilitary encampments
sainya-niveśanāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक) + niveśana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः ‘sainyasya niveśanāni’
paritaḥaround
paritaḥ:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootparitaḥ (अव्यय)
FormAdverb/Preposition (परितः = around)
puryāḥof the city
puryāḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpurī/pur (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
pṛthakseparately
pṛthak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpṛthak (अव्यय)
FormAdverb
pārthivāḥkings
pārthivāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpārthiva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
draṣṭumto see
draṣṭum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Root√dṛś (दृश् धातु)
FormInfinitive (तुमुन्) expressing purpose
kāṅkṣita-rājakāḥdesiring (to see) the king
kāṅkṣita-rājakāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootkāṅkṣita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + rājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; समासः—तत्पुरुषः ‘kāṅkṣitaṃ rājānaṃ (draṣṭum)’ = desiring the king
sa-tanayāḥtogether with (their) sons
sa-tanayāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (सह) + tanaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; सह-तत्पुरुषः ‘tanayaiḥ saha’ (with their sons) qualifying pārthivāḥ
vijñāpayantaḥinforming, requesting (to be announced)
vijñāpayantaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi-√jñap (ज्ञप् धातु) + vijñāpayant (कृदन्त)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agreeing with pārthivāḥ
muhuḥagain and again
muhuḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootmuhuḥ (अव्यय)
FormAdverb (frequency)
dvāsthaiḥby the doorkeepers
dvāsthaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdvāstha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
evaindeed, only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (निश्चय/अवधारण)
nareśvarāyato the lord of men (king)
nareśvarāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative (4th/चतुर्थी), Singular; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः ‘narāṇām īśvaraḥ’
suciramfor a long time
suciram:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsuciram (अव्यय/नपुंसकलिङ्ग-रूप)
FormAdverb (time)
vatsyantamwho will stay/remain
vatsyantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√vas (वस् धातु)
FormFuture active participle (शतृ-भविष्यत्), Masculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifying nareśvaram (understood)
antaḥpurein the inner palace
antaḥpure:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootantaḥpura (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; समासः—तत्पुरुषः ‘antaḥ (gṛhe) puraṃ’ = inner palace