Shloka 32
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
रक्षा विधेयाद्य मयास्य संयमो निवारणीयः परमांशधारिणा / इति व्यवस्य प्रभुरुग्रतेजा नेत्रद्वयेनाथ तदस्त्रयुगमम्
Transliteration
rakṣā vidheyādya mayāsya saṃyamo nivāraṇīyaḥ paramāṃśadhāriṇā / iti vyavasya prabhurugratejā netradvayenātha tadastrayugamam
Translation
“Hari ini aku harus melindungi; pengekangan dan pencegahannya wajib dilakukan oleh pemegang bagian ilahi tertinggi.” Demikian tekad sang Prabhu yang berteja dahsyat, lalu dengan kedua mata-Nya menahan pasangan senjata itu.
Word by Word
rakṣāprotection
rakṣā:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrakṣā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्ये विधेय-भावे (protection as intended act)
vidheyāto be done/should be performed
vidheyā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvidheya (कृदन्त/प्रातिपदिक; √dhā धातु, विधेय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (to be done)
adyanow
adya:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (today/now)
mayāby me
mayā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/स्त्री, तृतीया (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
asyaof this/of it
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
saṃyamaḥrestraint/withdrawal
saṃyamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nivāraṇīyaḥto be prevented/checked
nivāraṇīyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnivāraṇīya (कृदन्त; √vṛ धातु, णीयत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; णीयत्-प्रत्यय (gerundive: to be prevented)
parama-aṃśa-dhāriṇāby the bearer of the supreme portion (power)
parama-aṃśa-dhāriṇā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + aṃśa (प्रातिपदिक) + dhārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परमांशं धारयति इति)
itithus
iti:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative)
vyavasyahaving resolved/decided
vyavasya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootvas (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund) उपसर्गपूर्वक (vi-ava-)
prabhuḥthe lord
prabhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ugra-tejāḥof fierce splendor
ugra-tejāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootugra (प्रातिपदिक) + tejas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (उग्रं तेजः यस्य)
netra-dvayenawith (his) two eyes
netra-dvayena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक) + dvaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे नेत्रे)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय
tat-astra-yugamamthat pair of missiles
tat-astra-yugamam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + astra (प्रातिपदिक) + yugma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तत् अस्त्रयुग्मम्)