Shloka 52
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
धराधरो ऽलं जगतां धरायै निर्दिश्य भूयो विरराम मानदः / ततस्तु सर्वे सनकादयो ये समास्थितास्तत्परितः कथादृताः / आनन्द पूर्ण्णंबुनिधौ निमग्नाः सभाजयामासुरहीश्वरं तम्
Transliteration
dharādharo 'laṃ jagatāṃ dharāyai nirdiśya bhūyo virarāma mānadaḥ / tatastu sarve sanakādayo ye samāsthitāstatparitaḥ kathādṛtāḥ / ānanda pūrṇṇaṃbunidhau nimagnāḥ sabhājayāmāsurahīśvaraṃ tam
Translation
Setelah menunjukkan kepada Bumi penopang jagat, “cukuplah demikian,” sang pemberi hormat, Dharādhara, pun berhenti lagi. Lalu semua Sanaka dan lainnya yang duduk mengelilinginya, terpikat oleh kisah itu, tenggelam dalam samudra sukacita, memuliakan Sang Ahi-īśvara.
Word by Word
धराधरःthe earth-supporter
धराधरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारयः—“धरां धरति” (supporter of the earth; epithet)
अलम्enough
अलम्:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय; पर्याप्त्यर्थक-निपात (enough/sufficient)
जगताम्of the worlds
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
धरायैfor/to the earth
धरायै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन
निर्दिश्यhaving indicated
निर्दिश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनिर् + दिश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having indicated/shown”
भूयःagain/further
भूयः:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक-क्रियाविशेषण (again/further)
विररामceased/rested
विरराम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + रम् (धातु)
Formलिट्/लुङ्-प्रयोगानुसार (classical narrative past); परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः—“ceased/rested”
मानदःthe honor-giver
मानदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषणवत् उपाधि—“honor-giver”
ततःthereafter
ततः:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थक (then/thereafter)
तुindeed
तु:
Avyaya (अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विशेष/विरोधार्थक (but/indeed)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
सनक-आदयःSanaka and others
सनक-आदयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसनक (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; “सनकः आदिः येषाम्” (Sanaka and others)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; सम्बन्धक-यः-तद् (relative pronoun)
समास्थिताःstationed/assembled
समास्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + आ + स्था (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; “having taken position/being stationed”
तत्-परितःaround him
तत्-परितः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + परितः (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावः; ‘तत्’ + ‘परितः’ = “around him/that”; क्रियाविशेषण
कथा-आदृताःcherishing the discourse
कथा-आदृताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकथा (प्रातिपदिक) + आदृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आदृत’ (respected); तत्पुरुषः—“कथां आदृतवन्तः” (those who cherished the discourse)
आनन्द-पूर्ण-अम्बु-निधौin the ocean full of bliss
आनन्द-पूर्ण-अम्बु-निधौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक) + अम्बु (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—“आनन्देन पूर्णः अम्बुनिधिः” (ocean full of bliss)
निमग्नाःimmersed
निमग्नाः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि + मज्ज् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; “immersed”
सभाजयामासुःthey honored
सभाजयामासुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + भज् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदी; causative nuance in usage—“they honored/worshipped”
अहि-ईश्वरम्the lord of serpents
अहि-ईश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—“अहिनाम् ईश्वरः” (lord of serpents)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम