Shloka 30
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
एतन्मे स्मृतिमापन्नं चरितं तव चात्मतः / भूतं भविष्यं च तथा शृणु भद्रे वदाम्यहम्
Transliteration
etanme smṛtimāpannaṃ caritaṃ tava cātmataḥ / bhūtaṃ bhaviṣyaṃ ca tathā śṛṇu bhadre vadāmyaham
Translation
Kisahmu dan kisahku ini telah kembali ke dalam ingatanku; wahai yang mulia, dengarkan pula tentang masa lampau dan masa depan, akan kukatakan.
Word by Word
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र कर्मरूपे (द्वितीया)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचनरूपम्; अत्र षष्ठी (Genitive)
स्मृतिम्memory
स्मृतिम्:
Karma (कर्म/Object of ‘āpanna’)
TypeNoun
Rootस्मृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
आपन्नम्has come (to)
आपन्नम्:
Kriyā (क्रिया/Predicate qualifier)
TypeVerb
Rootआ-√पद् (धातु) + क्त → आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; ‘having reached/attained’ (agreeing with एतत्)
चरितम्account/deed
चरितम्:
Karma (कर्म/Apposition to ‘this’)
TypeNoun
Rootचरित (प्रातिपदिक; √चर् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अत्र एतत्-समनाधिकरणम् (appositional)
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
आत्मतःfrom oneself / by oneself
आत्मतः:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान-भाव)
TypeIndeclinable
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (ablatival adverb) ‘from oneself/according to oneself’
भूतम्the past
भूतम्:
Karma (कर्म/Object of ‘śṛṇu’)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक; √भू + क्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘past’
भविष्यम्the future
भविष्यम्:
Karma (कर्म/Object of ‘śṛṇu’)
TypeNoun
Rootभविष्यत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘future’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
तथाalso/thus
तथा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थक (thus/also)
शृणुlisten
शृणु:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
भद्रेO good lady
भद्रे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन, एकवचनम्
वदामिI tell/speak
वदामि:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचनम्