Shloka 1
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते एकत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३१// वसिष्ठ उवाच ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा स प्रणम्य जगद्गुरुम् / प्रसन्नचेताः सुभृशं शिवलोकं जगाम ह
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 31// vasiṣṭha uvāca brahmaṇo vacanaṃ śrutvā sa praṇamya jagadgurum / prasannacetāḥ subhṛśaṃ śivalokaṃ jagāma ha
Translation
Demikianlah dalam Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, bagian tengah yang diucapkan oleh Vāyu, pada Upoddhāta-pāda ketiga, dalam Bhārgava-carita, berakhirlah bab ke-31. Vasiṣṭha berkata: Setelah mendengar sabda Brahmā, ia bersujud kepada Guru Jagat; dengan hati amat gembira ia pergi menuju Śivaloka.
Word by Word
इतिthus
इति:
अव्ययार्थ (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (of locus text)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (कृदन्त; √वच् (वचने) + प्र, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वायुनाऽ प्रोक्ते)
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मध्यस्य भागः)
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (of locus)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ordinal adjective qualifying पादे
उपोद्धातपादेin the Upoddhāta section (pāda)
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उपोद्धातस्य पादः)
भार्गवचरितेin the narrative of Bhārgava
भार्गवचरिते:
अधिकरण (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भार्गवस्य चरितम्)
एकत्रिंशत्तमःthirty-first
एकत्रिंशत्तमः:
विशेषण (of chapter)
TypeAdjective
Rootएकत्रिंशत् + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) qualifying अध्यायः
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (heading subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (वचने)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वचनम्the words
वचनम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वक्रिया (gerundial)
TypeVerb
Root√श्रु (श्रवणे)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
सःhe
सः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रणम्यhaving bowed to
प्रणम्य:
पूर्वक्रिया (gerundial)
TypeVerb
Root√नम् (नमने) + प्र
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया
जगद्गुरुम्the teacher of the world
जगद्गुरुम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootजगत् + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः गुरुः)
प्रसन्नचेताःwith a pleased mind
प्रसन्नचेताः:
कर्तृविशेषण (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य चेतः प्रसन्नम्)
सुभृशम्exceedingly
सुभृशम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसुभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
शिवलोकम्Śiva’s world
शिवलोकम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootशिव + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिवस्य लोकः)
जगामwent
जगाम:
क्रिया (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (गत्यर्थे)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
हindeed (narrative)
ह:
अव्ययार्थ (particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/वृत्तान्तसूचक-अव्यय (narrative particle)