Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

tau śukla-kṛṣṇau nava-kañja-locanau catur-bhujau raurava-valkalāmbarau pavitra-pāṇī upavītakaṁ tri-vṛt kamaṇḍaluṁ daṇḍam ṛjuṁ ca vaiṇavam

Salah satu berwarna putih cemerlang, yang lain kehitaman; keduanya berlengan empat, bermata laksana kelopak teratai yang baru mekar, mengenakan kulit rusa raurava dan pakaian kulit kayu, serta upavita tiga untai. Di tangan mereka yang amat menyucikan ada kamandalu, tongkat bambu lurus, alat pertapaan vaiṇava, mālā biji teratai, penyapu kecil, dan lambang Weda berupa ikatan rumput darbha; tinggi semampai, berkilau kuning seperti kilat, bagaikan tapa itu sendiri, dipuja para resi-dewa utama.

padmākṣa-mālāma lotus-seed rosary
padmākṣa-mālām:
Karma (कर्म; item borne/held)
TypeNoun
Rootpadmākṣa + mālā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; tatpuruṣa: padmākṣa (lotus-seed) + mālā (garland/rosary)
utaalso
uta:
Samuccaya (समुच्चय; additive particle)
TypeIndeclinable
Rootuta (अव्यय)
FormIndeclinable particle (निपात); often ‘and/also/indeed’
jantu-mārjanama purifier/cleansing (for beings)
jantu-mārjanam:
Karma (कर्म; item borne/held)
TypeNoun
Rootjantu + mārjana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; tatpuruṣa: jantu (creature) + mārjana (cleansing)
vedamthe Veda
vedam:
Karma (कर्म; item borne/held)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormIndeclinable conjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
sākṣātdirectly, in person
sākṣāt:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (अव्यय); ‘directly, manifestly’
tapaḥausterity
tapaḥ:
Viśeṣya (विशेष्य; appositional complement)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative (1st/2nd), Singular; here in apposition with ‘rūpiṇau’ as ‘tapas itself’
evaindeed, itself
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण; emphatic)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormIndeclinable particle (निपात); emphasis
rūpiṇauembodied as (having the form of)
rūpiṇau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrūpin (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual; adjective to ‘tau’ (implicit): ‘having the form of’
tapat-taḍit-varṇa-piśaṅga-rociṣāwith tawny radiance like flashing lightning
tapat-taḍit-varṇa-piśaṅga-rociṣā:
Karaṇa (करण; means—by/with radiance)
TypeNoun
Roottapat + taḍit + varṇa + piśaṅga + rocis (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; long tatpuruṣa chain: ‘with radiance (rociṣā) tawny (piśaṅga) in color (varṇa) like shining lightning (tapat-taḍit)’
prāṁśūtall
prāṁśū:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprāṁśu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Dual; adjective to ‘tau’: ‘tall, lofty’
dadhānaubearing/holding
dadhānau:
Kartā (कर्ता; participial predicate of ‘tau’)
TypeVerb
Rootdhā (धातु)
FormPresent middle participle (शानच्/वर्तमानकृदन्त), Nominative (1st/प्रथमा), Dual, Masculine; from √dhā ‘to bear/wear/hold’
vibudha-ṛṣibhiḥby divine sages
vibudha-ṛṣibhiḥ:
Karaṇa (करण; agent in passive sense for ‘arcitau’)
TypeNoun
Rootvibudha + ṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural; tatpuruṣa: vibudha (divine) + ṛṣi (sage)
arcitauworshipped, honored
arcitau:
Kartā (कर्ता; predicate adjective to ‘tau’)
TypeVerb
Rootarc (धातु)
FormPast passive participle (क्त/भूतकृदन्त), Nominative (1st/प्रथमा), Dual, Masculine; from √arc ‘to worship/honor’
T
Two divine persons (fair and dark forms)

FAQs

This verse describes two divine figures—one fair and one dark—four-armed, lotus-eyed, and bearing sacred renunciant emblems (sacred thread, waterpot, staff), indicating a transcendental, authoritative presence.

The verse blends ascetic symbols (bark/deerskin, kamaṇḍalu, daṇḍa) with divine attributes (four arms, lotus eyes) to show that true spiritual authority can appear with the humility of renunciation yet possess unmistakable divinity.

It encourages reverence for purity and discipline (simplicity, sacred conduct) while remembering that the Divine can guide and protect through authentic spiritual principles and teachers.