Srimad Bhagavatam — Ashtama Skandha, Shloka 29
Bali Mahārāja Upholds Truth; Vāmana Reveals the Universal Form and Takes the Two Steps
हृद्यङ्ग धर्मं स्तनयोर्मुरारे- र्ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् । श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥ इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु तत्कर्णयो: ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि । केशेषु मेघाञ्छ्वसनं नासिकाया- मक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥ वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु । अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥ स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भ: पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् । छायासु मृत्युं हसिते च मायां तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥ नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु बुद्धावजं देवगणानृषींश्च । प्राणेषु गात्रे स्थिरजङ्गमानि सर्वाणि भूतानि ददर्श वीर: ॥ २९ ॥
hṛdy aṅga dharmaṁ stanayor murārer ṛtaṁ ca satyaṁ ca manasy athendum śriyaṁ ca vakṣasy aravinda-hastāṁ kaṇṭhe ca sāmāni samasta-rephān
Wahai Raja, Bali Mahārāja melihat pada tubuh virāṭ Tuhan Murāri: di hati Dharma; di dada ṛta dan satya; di benak bulan; di dada atas Śrī Lakṣmī bertangan teratai; di leher seluruh Veda dan getaran suci; di lengan para dewa dipimpin Indra; di kedua telinga segala penjuru; di kepala alam-alam tinggi; di rambut awan; di lubang hidung angin; di mata matahari; dan di mulut api. Dari sabda-Nya tampak mantra-mantra Veda; pada rasa lidah Varuṇa; pada alis prinsip-prinsip aturan; pada kelopak mata siang dan malam; di dahi amarah; di bibir ketamakan. Dalam sentuhan-Nya ada nafsu; dalam benih-Nya segala air; di punggung-Nya adharma; dalam langkah-Nya api yajña. Pada bayangan-Nya maut; dalam senyum-Nya māyā; pada bulu tubuh-Nya segala obat dan herba. Dalam urat-Nya sungai-sungai; pada kuku batu-batuan; dalam kecerdasan-Nya Brahmā, para dewa dan para ṛṣi; dan di seluruh tubuh serta indra-Nya semua makhluk bergerak dan diam—demikian Bali melihat seluruh jagat dalam rupa virāṭ Tuhan.
FAQs
This verse states that the universal form contains all aspects of existence—rivers, mountains, Brahmā, demigods, sages, and all moving and nonmoving beings—situated within the Lord’s life-airs and limbs.
Śukadeva Gosvāmī speaks this narration to King Parīkṣit, describing the vision of the universal form and what was perceived within it.
By practicing reverence and responsibility—seeing life as sacred and interconnected—one cultivates humility, reduces envy, and strengthens devotion through remembering the Lord as the shelter of all.