Sutra 12
Devanagari script
विरुद्धदेशकालमिहागतो वा स्वयमेव क्षयव्ययाभ्यां न भविष्यति महाक्षयव्ययाभिगम्योऽयं देशो दुर्गाटव्यपसारबाहुल्यात् ॥ कZ_०७.१५.१२f ॥
Transliteration
viruddhadeśakālamihāgato vā svayameva kṣayavyayābhyāṃ na bhaviṣyati mahākṣayavyayābhigamyo'yaṃ deśo durgāṭavyapasārabāhulyāt
Translation
Sekalipun ia datang ke sini pada wilayah dan musim yang tidak sesuai, tidak berarti ia dengan sendirinya akan mengalami keausan dan pengeluaran; sebab daerah ini menuntut kerugian besar dan biaya besar karena banyaknya benteng, hutan, dan jalur untuk mundur/melarikan diri.
Word by Word
विरुद्धhostile, opposed, adverse
विरुद्ध:
TypeAdjective
Root√रुध् (रुधिर्/रुध्)
Formविशेषण; प्रथमा-एकवचनम् (देशस्य विशेषणम्)
देशterritory, country, region
देश:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्
कालम्time, season, occasion
कालम्:
TypeNoun
Rootकाल
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-एकवचनम् (देशकालम् इति द्वन्द्व/समाहारार्थे)
इहhere, in this context/place
इह:
TypeIndeclinable
Rootइह
Formअव्यय
आगतःarrived, having come
आगतः:
TypeVerb (PPP used adjectivally)
Root√गम्
Formकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम् (आगतः = ‘having come/arrived’)
वाor, alternatively
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
स्वयम्by oneself, of itself
स्वयम्:
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
Formअव्यय
एवindeed, just, only
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअव्यय; अवधारणार्थक
क्षयdecay, diminution, loss
क्षय:
TypeNoun
Rootक्षय
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचनम् (क्षयव्ययाभ्याम् इत्यत्र)
व्ययexpense, outlay
व्यय:
TypeNoun
Rootव्यय
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचनम् (क्षयव्ययाभ्याम् इत्यत्र)
आभ्याम्by/through (the two): by loss and expenditure
आभ्याम्:
TypeCase-suffix (analyzed as separate after sandhi)
Root(तृतीया-द्विवचन-प्रत्ययः)
Formतृतीया-द्विवचनम्; ‘क्षय’ + ‘व्यय’ इत्येतयोः सह
नnot
न:
TypeNegation
Rootन
Formअव्यय; निषेध
भविष्यतिwill be, will happen
भविष्यति:
TypeVerb
Root√भू
Formलृट् (भविष्यत्काल); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचनम्
महाgreat, large
महा:
TypeAdjective (prefixal form)
Rootमहत् (महा-)
Formसमासपूर्वपद; ‘महाक्षयव्यय’ इत्यस्य विशेषक
क्षयloss, depletion
क्षय:
TypeNoun
Rootक्षय
Formसमासाङ्ग; ‘महाक्षयव्यय’ इत्यत्र
व्ययexpenditure
व्यय:
TypeNoun
Rootव्यय
Formसमासाङ्ग; ‘महाक्षयव्यय’ इत्यत्र
अभिगम्यःto be approached/attained (only) by
अभिगम्यः:
TypeVerb (Gerundive)
Root√गम् (अभि-√गम्)
Formकृदन्त (तव्यत्/यत्-प्रत्यय; भावे/कर्तरि); पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्; ‘अभिगम्यः’ = ‘to be approached/attainable (only) by…’
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्
देशःterritory, region
देशः:
TypeNoun
Rootदेश
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचनम्
दुर्गfort, stronghold
दुर्ग:
TypeNoun
Rootदुर्ग
Formसमासाङ्ग; ‘दुर्गाटवी’ इत्यत्र
अटवीforest, wilderness
अटवी:
TypeNoun
Rootअटवी
Formस्त्रीलिङ्ग; समासाङ्ग; ‘दुर्गाटवी’ इत्यत्र
अपसारwithdrawal, retreat, escape/exit route
अपसार:
TypeNoun
Rootअपसार
Formपुंलिङ्ग; ‘दुर्गाटव्यपसार’ इत्यत्र (दुर्ग-अटवी-अपसारः = दुर्गे/अटव्यां अपसारः)
बाहुल्यात्because of abundance, due to prevalence
बाहुल्यात्:
TypeNoun
Rootबाहुल्य
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी-एकवचनम्; हेतौ (कारणार्थे)
Entities Mentioned
D
durgaĀ
āṭavīA
apasāraFAQs
That adverse terrain/season alone may not break the enemy; the theatre’s forts, forests, and withdrawal routes can prolong conflict and raise costs for all.