Varaha Purana 87.1: Adhyaya 87, Shloka 1
Description of Krauñcadvīpa: its mountains, regions, rivers, and encircling ocean
Devanagari script
रुद्र उवाच । अथ क्रौञ्चं भवति चतुर्थं कुशद्वीपाद् द्विगुणमानतः समुद्रः क्रौञ्चेन द्विगुणेनावृतः । तस्मिंश्च सप्तैव प्रधानपर्वताः । प्रथमः कौञ्चो विद्युर्लतो रैवतो मानसः सैव पावकः । तथैवान्धकारः सैवाच्छोदकः । देवावृत्तो स च सुरापो भण्यते । ततो देविष्ठः स एव काञ्चनशृङ्गो भवति । देवनन्दात्परो गोविन्दः, द्विविन्द इति । ततः पुण्डरीकः सैव तोषाशयः । एते सप्त रत्नमयाः पर्वताः क्रौञ्चद्वीपे व्यवस्थिताः । सर्वे च परस्परेणोच्छ्रयाः । तत्र वर्षाणि तथा क्रौञ्चस्य कुशलो देशः सैव माधवः स्मृतः वामनस्य मनोऽनुगः सैव संवर्तकस्ततोऽष्णवान् सोमप्रकाशः । ततः पावकः सैव सुदर्शनः । तथा चान्धकारः सैव सम्मोहः । ततो मुनिदेशः स च प्रकाशः । ततो दुन्दुभिः सैवानर्थ उच्यते । तत्रापि सप्तैव नद्यः
Transliteration
rudra uvāca | atha krauñcaṃ bhavati caturthaṃ kuśadvīpād dviguṇamānataḥ samudraḥ krauñcena dviguṇenāvṛtaḥ | tasmiṃś ca saptaiva pradhānaparvatāḥ | prathamaḥ kauñco vidyullato raivato mānasaḥ saiva pāvakaḥ | tathaivāndhakāraḥ saivācchodakaḥ | devāvṛtto sa ca surāpo bhaṇyate | tato deviṣṭhaḥ sa eva kāñcanaśṛṅgo bhavati | devanandātparo govindaḥ, dvivinda iti | tataḥ puṇḍarīkaḥ saiva toṣāśayaḥ | ete sapta ratnamayāḥ parvatāḥ krauñcadvīpe vyavasthitāḥ | sarve ca paraspareṇocchrāyāḥ | tatra varṣāṇi tathā krauñcasya kuśalo deśaḥ saiva mādhavaḥ smṛtaḥ vāmanasya mano'nugaḥ saiva saṃvartakas tato'ṣṇavān somaprakāśaḥ | tataḥ pāvakaḥ saiva sudarśanaḥ | tathā cāndhakāraḥ saiva saṃmohaḥ | tato munideśaḥ sa ca prakāśaḥ | tato dundubhiḥ saivānartha ucyate | tatrāpi saptaiva nadyaḥ
Translation
रुद्र बोलते हैं, अब चौथा द्वीप आता है जिसका नाम क्रौंच है। यह कुशद्वीप से दुगना बड़ा है। उसके चारों तरफ भी दुगना बड़ा समुंदर है, उसका नाम भी क्रौंच है। इस द्वीप में सात मैन पहाड़ हैं। पहला कौंच, फिर विद्युल्लता, रैवत, मानस। फिर पावक, अंधकार और अच्छोदक। देववृत्त भी है, जिसे सुरप कहते हैं। फिर देविष्ठ है जो कांचनशृंग बनता है। देवनंद के बाद गोविंद है, जिसे द्विविंद कहते हैं। फिर पुंडरीक और तोषाशय आते हैं। यह सात पहाड़ क्रौंचद्वीप में हैं, सब रतन जैसे हैं। वहां के देश हैं कुशल, माधव, वामन का मनोनुग, संवर्तक, अष्णवान, सोमप्रकाश। फिर पावक जो सुदर्शन कहते हैं। अंधकार जिसे सम्मोह कहते हैं। फिर मुनिदेश और प्रकाश। फिर दुंदुभि जिसे अनर्थ कहते हैं। वहां भी सात नदियां हैं।
Word by Word
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
क्रौञ्चम्Krauñca (dvīpa)
क्रौञ्चम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चतुर्थम्the fourth
चतुर्थम्:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)
कुशद्वीपात्from Kuśadvīpa
कुशद्वीपात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootकुशद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान (from)
द्विगुणमानतःin (its) measure, twice (as much)
द्विगुणमानतः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्विगुण + मानतस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्ययीभावसमास; तसिल्-प्रत्ययार्थ (in measure/with respect to extent)
समुद्रःocean
समुद्रः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रौञ्चेनby/with Krauñca (dvīpa)
क्रौञ्चेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
द्विगुणेनtwice (in extent)
द्विगुणेन:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्विगुण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; परिमाणविशेषण
आवृतःis surrounded
आवृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्मिन्in that (dvīpa)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
सप्तseven
सप्त:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारणार्थक अव्यय (emphatic particle)
प्रधानपर्वताःprincipal mountains
प्रधानपर्वताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रधान + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: ‘प्रधानाः पर्वताः’
प्रथमःthe first
प्रथमः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक
कौञ्चःKauñca (name)
कौञ्चः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकौञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विद्युर्लतःVidyullatā (Lightning-creeper)
विद्युर्लतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविद्युल्लता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्राय: ‘विद्युत्-लता’
रैवतःRaivata
रैवतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरैवत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मानसःMānasa
मानसः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति/Resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
पावकःPāvaka
पावकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (likewise)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति/Resumptive)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अच्छोदकःAcchodaka
अच्छोदकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअच्छोदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘अच्छः उदकः यस्य/अच्छम् उदकम्’ (clear-water)
देवावृत्तःgod-surrounded
देवावृत्तः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदेव + आवृत्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आवृत्त’; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘देवैः आवृत्तः/देवेन आवृत्तः’ (surrounded by gods)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
सुरापःSurāpa (name)
सुरापः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुराप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भण्यतेis called
भण्यते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभण् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘is called’
ततःthen/thereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/अनुक्रमार्थ (thereafter/from that)
देविष्ठःmost excellent
देविष्ठः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदेविष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इष्ठ-प्रत्यय (superlative): ‘most divine/excellent’
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
काञ्चनशृङ्गःKāñcanaśṛṅga (Golden-peaked)
काञ्चनशृङ्गः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाञ्चन + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘काञ्चनं शृङ्गं यस्य/काञ्चनशृङ्गः’ (golden-peaked)
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन
देवनन्दात्from Devananda
देवनन्दात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootदेवनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (from); समास: देव + नन्द
परःbeyond/next
परः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गोविन्दःGovinda
गोविन्दः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगोविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्विविन्दःDvivinda
द्विविन्दः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्विविन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (numeral compound)
इतिthus/so called
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/नामनिर्देश (quotative)
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमार्थ
पुण्डरीकःPuṇḍarīka
पुण्डरीकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुण्डरीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
तोषाशयःToṣāśaya
तोषाशयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतोष + आशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘तोषस्य आशयः’
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
सप्तseven
सप्त:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक
रत्नमयाःmade of jewels
रत्नमयाः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootरत्न + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तद्धित ‘मयट्’ (made of); समास: ‘रत्नमय’
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
क्रौञ्चद्वीपेin Krauñcadvīpa
क्रौञ्चद्वीपे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘क्रौञ्चस्य द्वीपः’
व्यवस्थिताःare situated
व्यवस्थिताः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भावे कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘standing/placed’
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
परस्परेणmutually/with one another
परस्परेण:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; परस्पर-शब्द (mutual)
उच्छ्रयाःlofty (in relation)
उच्छ्रयाः:
Vishesana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘elevated/lofty’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
वर्षाणिregions (varṣas)
वर्षाणि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; (regions/years) context: regions (varṣa-divisions)
तथाalso
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; ‘also/likewise’
क्रौञ्चस्यof Krauñca
क्रौञ्चस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootक्रौञ्च (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
कुशलःauspicious/prosperous
कुशलः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देशःregion/country
देशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
माधवःMādhava (name)
माधवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमाधव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
स्मृतःis called/remembered as
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘is remembered/called’
वामनस्यof Vāmana
वामनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
मनःmind
मनः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अनुगःfollowing/attending
अनुगः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘following’
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
संवर्तकःSaṃvartaka
संवर्तकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंवर्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमार्थ
अष्णवान्Aṣṇavān
अष्णवान्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअष्णवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having stones/pebbles’ (name-like)
सोमप्रकाशःSomaprakāśa
सोमप्रकाशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसोम + प्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘सोमस्य प्रकाशः’
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
पावकःPāvaka
पावकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
सुदर्शनःSudarśana
सुदर्शनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुदर्शन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘सु-दर्शनः’ (good to see)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
अन्धकारःAndhakāra
अन्धकारः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
सम्मोहःSaṃmoha
सम्मोहः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसम्मोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
मुनिदेशःMunideśa
मुनिदेशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि + देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘मुनेः देशः’
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
प्रकाशःPrakāśa
प्रकाशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
दुन्दुभिःDundubhi
दुन्दुभिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साthat (same)
सा:
Anuvrtti (अनुवृत्ति)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
अनर्थःAnartha
अनर्थः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअनर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive): ‘is said/called’
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक अव्यय (also/even)
सप्तseven
सप्त:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
Speaker
Rudra
Tags
C
Classical LiteratureP
Purāṇic CosmographyA
Ancient GeographyFAQs
It is a dense cosmographic register of place-names (mountains and varṣas) and proportional measures, valuable for digital gazetteers and comparative Purāṇic geography.
Krauñcadvīpa (a Purāṇic dvīpa) with its named mountains and regions; these are mytho-geographic entities rather than securely modern-identifiable sites.
No explicit ethical instruction; the passage functions as cosmographic documentation and classification.
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
