Home›Upanishads›Kena›Verse 1.2
←Previous Verse
Next Verse→

Kena Upanishad: Verse 1.2

श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः। चक्षुषश्चक्षुरतिमुच्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति॥२॥

श्रोत्रस्य श्रोत्रम् मनसः मनः यत् वाचः ह वाचम् सः उ प्राणस्य प्राणः। चक्षुषः चक्षुः अतिमुच्य धीराः प्रेत्य अस्मात् लोकात् अमृताः भवन्ति॥

Recitation with translationKena Upanishad 1.2

śotrasya śrotraṃ manaso mano yadvāco ha vācaṃ sa u prāṇasya prāṇaḥ | cakṣuṣaś cakṣur atimucya dhīrāḥ pretyāsmāl lokādamṛtā bhavanti ||

वो कान के पीछे का कान है। मन के पीछे का मन है। बोलने के पीछे की आवाज़ है। साँस के पीछे की साँस है। आँख के पीछे की आँख है। जो लोग समझदार हैं, वो इन सब से आगे निकल जाते हैं। फिर जब यह दुनिया छोड़ते हैं, वो मरने वाले नहीं रहते।

It is the ear of the ear, the mind of the mind, the speech of speech, the life-breath of the life-breath, and the eye of the eye. The wise, having transcended these, become immortal upon departing from this world.

श्रोत्रस्यof the ear
श्रोत्रस्य:
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम्
श्रोत्रम्the ear (of the ear)
श्रोत्रम्:
TypeNoun
Rootश्रोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
मनसःof the mind
मनसः:
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम्
मनःmind (of the mind)
मनः:
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
यत्which/that (which is)
यत्:
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्ययार्थे
वाचःof speech
वाचः:
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम्
हindeed
ह:
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय/निपात)
Formनिपातः (खलु/एव/स्म इत्यर्थेषु)
वाचम्speech
वाचम्:
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम्
सःthat (he/it)
सः:
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
उindeed
उ:
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय/निपात)
Formनिपातः
प्राणस्यof the breath
प्राणस्य:
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम्
प्राणःbreath (of the breath)
प्राणः:
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
चक्षुषःof the eye
चक्षुषः:
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी-एकवचनम्
चक्षुःthe eye (of the eye)
चक्षुः:
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्
अतिमुच्यhaving transcended
अतिमुच्य:
TypeVerb
Rootअति-मुच् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्तं अव्ययीभाव-प्रयोगः (क्त्वार्थे); ‘having transcended/released’
धीराःthe wise
धीराः:
TypeNoun
Rootधीरा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्
प्रेत्यhaving departed
प्रेत्य:
TypeVerb
Rootप्र-इ (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्तं अव्ययीभाव-प्रयोगः (क्त्वर्थे); ‘having departed’
अस्मात्from this
अस्मात्:
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक-प्रयोगे पञ्चमी-एकवचनम्; ‘from this’
लोकात्from the world
लोकात्:
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे पञ्चमी-एकवचनम्
अमृताःimmortal
अमृताः:
TypeAdjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; धीराः इत्यस्य विशेषणम्
भवन्तिbecome
भवन्ति:
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट्; प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्; परस्मैपदम्
  • श्रोत्रस्य श्रोत्रम् (षष्ठी-तत्पुरुषार्थः, परन्तु समासः न; पदद्वयम्)
  • मनसो मनः
  • वाचः ह → वाचः + ह
  • स उ → सः + उ
  • चक्षुषः चक्षुः
  • अतिमुच्य, प्रेत्य इति ल्यप् (क्त्वर्थ) कृदन्ताव्ययौ
Central concept
Brahman as the witness consciousness (Sakshi)
The mahavakyas
Directly related to 'Prajnanam Brahma' - establishing pure consciousness as the essence of all cognitive faculties
Veda
Sama Veda
Shakha
Talavakara Shakha
Chandas
Anushtup (8 syllables per quarter)

Yoga and practice

Foundation for witness-consciousness meditation (Sakshi Bhavana); transcending identification with sensory instruments

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play