Garbha Upanishad: Verse 4
नानायोनिसहस्राणि दृष्ट्वा चैव ततो मया ।
आहाराः विविधा भुक्ताः पीताश्च विविधाः स्तनाः ॥
जातस्यैव मृतस्यैव जन्म चैव पुनः पुनः ।
अहो दुःखोदधौ मग्नः न पश्यामि प्रतिक्रियाम् ॥
यन्मया परिजनस्यार्थे कृतं कर्म शुभाशुभम् ।
एकाकी तेन दह्यामि गतास्ते फलभोगिनः ॥
यदि योन्यां प्रमुञ्चामि सांख्यं योगं समाश्रये ।
अशुभक्षयकर्तारं फलमुक्तिप्रदायकम् ॥
यदि योन्यां प्रमुञ्चामि तं प्रपद्ये महेश्वरम् ।
अशुभक्षयकर्तारं फलमुक्तिप्रदायकम् ॥
यदि योन्यां प्रमुञ्चामि तं प्रपद्ये भगवन्तं नारायणं देवम् ।
अशुभक्षयकर्तारं फलमुक्तिप्रदायकम् ।
यदि योन्यां प्रमुञ्चामि ध्याये ब्रह्म सनातनम् ॥
अथ जन्तुः स्त्रीयोनिशतं योनिद्वारि सम्प्राप्तो यन्त्रेणापीड्यमानो महता दुःखेन जातमात्रस्तु वैष्णवेन वायुना संस्पृश्यते तदा न स्मरति जन्ममरणं न च कर्म शुभाशुभम् ॥४॥
नाना-योनिः-सहस्राणि । दृष्ट्वा । च । एव । ततः । मया ।
आहाराः । विविधाः । भुक्ताः । पीताः । च । विविधाः । स्तनाः ॥
जातस्य । एव । मृतस्य । एव । जन्म । च । एव । पुनः । पुनः ॥
अहो । दुःख-उदधौ । मग्नः । न । पश्यामि । प्रति-क्रियाम् ॥
यत् । मया । परिजनस्य-अर्थे । कृतम् । कर्म । शुभ-अशुभम् ॥
एकाकी । तेन । दह्यामि । गताः । ते । फल-भोगिनः ॥
यदि । योन्याम् । प्रमुञ्चामि । सांख्यम् । योगम् । समाश्रये ॥
अशुभ-क्षय-कर्तारम् । फल-मुक्ति-प्रदायकम् ॥
यदि । योन्याम् । प्रमुञ्चामि । तम् । प्रपद्ये । महा-ईश्वरम् ॥
अशुभ-क्षय-कर्तारम् । फल-मुक्ति-प्रदायकम् ॥
यदि । योन्याम् । प्रमुञ्चामि । तम् । प्रपद्ये । भगवन्तम् । नारायणम् । देवम् ॥
अशुभ-क्षय-कर्तारम् । फल-मुक्ति-प्रदायकम् ॥
यदि । योन्याम् । प्रमुञ्चामि । ध्याये । ब्रह्म । सनातनम् ॥
अथ । जन्तुः । स्त्री-योनि-शतम् । योनि-द्वारि । सम्प्राप्तः । यन्त्रेण । अपीड्यमानः । महता । दुःखेन । जात-मात्रः । तु । वैष्णवेन । वायुना । संस्पृश्यते । तदा । न । स्मरति । जन्म-मरणम् । न । च । कर्म । शुभ-अशुभम् ॥
nānāyonisahasrāṇi dṛṣṭvā caiva tato mayā |
āhārā vividhā bhuktāḥ pītāś ca vividhāḥ stanāḥ ||
jātasyaiva mṛtasyaiva janma caiva punaḥ punaḥ |
aho duḥkhodadhau magnaḥ na paśyāmi pratikriyām ||
yanmayā parijanasyārthe kṛtaṃ karma śubhāśubham |
ekākī tena dahyāmi gatāste phalabhoginaḥ ||
yadi yonyāṃ pramuñcāmi sāṅkhyaṃ yogaṃ samāśraye |
aśubhakṣayakartāraṃ phalamuktipradāyakam ||
yadi yonyāṃ pramuñcāmi taṃ prapadye maheśvaram |
aśubhakṣayakartāraṃ phalamuktipradāyakam ||
yadi yonyāṃ pramuñcāmi taṃ prapadye bhagavantaṃ nārāyaṇaṃ devam |
aśubhakṣayakartāraṃ phalamuktipradāyakam |
yadi yonyāṃ pramuñcāmi dhyāye brahma sanātanam ||
atha jantuḥ strīyoniśataṃ yonidvāri samprāpto yantreṇāpīḍyamāno mahatā duḥkhena jātamātras tu vaiṣṇavena vāyunā saṃspṛśyate tadā na smarati janmamaraṇaṃ na ca karma śubhāśubham ||4||
मैंने हज़ारों गर्भ देखे हैं, मैं उनमें से गुज़रा हूँ। मैंने अलग-अलग खाना खाया है, अलग-अलग माँ का दूध पिया है। जनम और मौत बार-बार होती है। मैं दुख के समुंदर में डूबा हूँ, कोई रास्ता नहीं दिख रहा। मैंने अपने परिवार के लिए जो भी करम किए, अच्छे या बुरे, मैं अकेला उनके लिए जलता हूँ। वो लोग तो फल लेके चले गए। अगर मैं इस गर्भ से निकलूँगा तो मैं सांख्य और योग करूँगा। यह बुरी चीज़ों को खत्म करते हैं और मुक्ति दिलाते हैं। अगर मैं इस गर्भ से निकलूँगा तो मैं महेश्वर की शरण लूँगा। वो बुरी चीज़ों को खत्म करता है और मुक्ति देता है। अगर मैं इस गर्भ से निकलूँगा तो मैं भगवान नारायण की शरण लूँगा। वो बुरी चीज़ों को खत्म करता है और मुक्ति देता है। अगर मैं इस गर्भ से निकलूँगा तो मैं ब्रह्मा का ध्यान करूँगा। जब बच्चा सौ गर्भ के बाद पैदा होने के लिए आता है, बहुत दर्द होता है। जैसे ही वो पैदा होता है, एक हवा उसको टच करती है। तब वो अपना जनम और मरना भूल जाता है, अपने करम भी भूल जाता है।
Having seen thousands of diverse wombs, I indeed (have passed through them); various foods were eaten, and various breasts were drunk. Of one who is born and of one who dies, birth occurs again and again. Alas, sunk in an ocean of suffering, I do not see a remedy. Whatever action—good or bad—I performed for the sake of relatives, I alone am burned by it; those who enjoyed the fruits have gone. If I am released from the womb, I shall resort to Sāṅkhya and Yoga—destroyers of inauspiciousness, bestowers of freedom from (karmic) results. If I am released from the womb, I shall take refuge in Maheśvara—destroyer of inauspiciousness, bestower of freedom from results. If I am released from the womb, I shall take refuge in the Blessed Lord Nārāyaṇa, the God—destroyer of inauspiciousness, bestower of freedom from results. If I am released from the womb, I shall meditate on the eternal Brahman. Then the creature, having reached the door of the womb after (passing through) a hundred female wombs, being pressed by the mechanism and by great pain, when just born is touched by the Vaiṣṇava wind; then it does not remember birth and death, nor (its) good and bad deeds.
- Resolved compounds/sandhi: nānā-yonī-sahasrāṇi
- pītāḥ ca → pītāś ca
- duḥkha-udadhi-au → duḥkhodadhau (loc.sg.)
- parijanasya arthe → parijanasyārthe
- gatāḥ te → gatās te
- aśubha-kṣaya-kartāram
- phala-mukti-pradāyakam
- strī-yoni-śatam
- yoni-dvāri
- yantreṇa āpīḍyamānaḥ → yantreṇāpīḍyamānaḥ
- jātamātraḥ
- janma-maraṇam → janmamaraṇam
- śubha-aśubham → śubhāśubham
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
