Ganapati Upanishad: Verse 13

Sanskrit (Devanagari)

एकदन्तं चतुर्हस्तं पाशमङ्कुशधारिणम् ।

रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम् ।

रक्तं लम्बोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम् ।

रक्तगन्धानुलिप्ताङ्गं रक्तपुष्पैः सुपूजितम् ।

भक्तानुकम्पिनं देवं जगत्कारणमच्युतम् ।

आविर्भूतं च सृष्ट्यादौ प्रकृतेः पुरुषात्परम् ।

एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वरः ॥११–१४॥

Padapatha (Word Split)

एक-दन्तम् । चतुः-हस्तम् । पाश-अङ्कुश-धारिणम् ।

रदम् । च । वरदम् । हस्तैः । बिभ्राणम् । मूषक-ध्वजम् ।

रक्तम् । लम्बोदरम् । शूर्प-कर्णकम् । रक्त-वाससम् ।

रक्त-गन्ध-अनुलिप्त-अङ्गम् । रक्त-पुष्पैः । सु-पूजितम् ।

भक्त-अनुकम्पिनम् । देवम् । जगत्-कारणम् । अच्युतम् ।

आविर्भूतम् । च । सृष्टि-आदौ । प्रकृतेः । पुरुषात् । परम् ।

एवम् । ध्यायति । यः । नित्यम् । सः । योगी । योगिनाम् । वरः ।

Recitation with translationGanapati Upanishad 13

IAST Transliteration

ekadantaṃ caturhastaṃ pāśāṅkuśadhāriṇam |

radaṃ ca varadaṃ hastair bibhrāṇaṃ mūṣakadhvajam |

raktaṃ lambodaraṃ śūrpakarṇakaṃ raktavāsasam |

raktagandhānuliptāṅgaṃ raktapuṣpaiḥ supūjitam |

bhaktānukampinaṃ devaṃ jagatkāraṇam acyutam |

āvirbhūtaṃ ca sṛṣṭyādau prakṛteḥ puruṣāt param |

evaṃ dhyāyati yo nityaṃ sa yogī yogināṃ varaḥ ||11–14||

Translation

गणपति भगवान का ध्यान करो। उनका एक दाँत है, चार हाथ हैं। एक हाथ में पाश है, दूसरे में अंकुश। तीसरे हाथ में अपना टूड़ा हुआ दाँत है, चौथे हाथ से वो आशीर्वाद दे रहे हैं। उनका निशान चूहा है। उनका रंग लाल है, पेट बड़ा है, कान बड़े हैं। लाल कपड़े पहने हैं, लाल इत्र लगा है, लाल फूलों से पूजा होती है। वो भक्तों पे दया करते हैं, यह दुनिया का कारण हैं। सृष्टि के शुरू में पैदा हुए, प्रकृति से भी आगे, पुरुष से भी आगे। जो रोज़ ऐसे ध्यान करता है वो योगी बन जाता है, सब योगियों में बड़ा।

Ask anything about this verse...Ask

Academic Translation

(One should meditate on Gaṇapati as) the One-tusked, four-handed bearer of the noose and goad; holding (also) the broken tusk and the boon-giving (hand), bearing the banner of the mouse; red (in hue), pot-bellied, with winnow-like ears, clad in red; whose limbs are anointed with red fragrance, well worshipped with red flowers; the deity compassionate to devotees, the imperishable cause of the world; manifested at the beginning of creation, beyond Prakṛti and beyond Puruṣa. He who meditates thus constantly—he is a yogin, the best among yogins.

Verse Context

• Brahman (Īśvara) as the jagat-kāraṇa; saguna-upāsanā leading toward mokṣa
• Mahavakya: Indirect: supports Atharvanic mahāvākya orientation (e.g., ‘ayam ātmā brahma’) by identifying the worshipped deity with the ultimate cause beyond prakṛti/puruṣa; not itself a mahāvākya.
• Atharva
• Atharvaveda (Ganapatyatharvaśīrṣa / Gaṇapati Upaniṣad; śākhā not firmly specified in the text-tradition) Shakha
• Chandas: Mixed/Smārta-stotra style (not a strict Vedic chandas); essentially metrical anuṣṭubh-like pādas across a dhyāna-śloka sequence.