HomeUpanishadsKatharudraVerse 11
Previous Verse
Next Verse

Verse 11

Katharudra

ब्रह्मचर्येण सन्तिष्ठेदप्रमादेन मस्करी ।

दर्शनं स्पर्शनं केलिः कीर्तनं गुह्यभाषणम् ॥

संकल्पोऽध्यवसायश्च क्रियान्निर्वृत्तिरेव च ।

एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥

विपरीतं ब्रह्मचर्यमनुष्ठेयं मुमुक्षुभिः ।

यज्जगद्भासकं भानं नित्यं भाति स्वतः स्फुरत् ॥

ब्रह्मचर्येण । सन्तिष्ठेत् । अप्रमादेन । मस्करी ।

दर्शनम् । स्पर्शनम् । केलिः । कीर्तनम् । गुह्य-भाषणम् ।

संकल्पः । अध्यवसायः । च । क्रिया । अन्निर्वृत्तिः । एव । च ।

एतत् । मैथुनम् । अष्ट-अङ्गम् । प्रवदन्ति । मनीषिणः ।

विपरीतम् । ब्रह्मचर्यम् । अनुष्ठेयम् । मुमुक्षुभिः ।

यत् । जगत्-भासकम् । भानम् । नित्यम् । भाति । स्वतः । स्फुरत् ।

brahmacaryeṇa santiṣṭhed apramādena maskarī |

darśanaṃ sparśanaṃ keliḥ kīrtanaṃ guhya-bhāṣaṇam ||

saṅkalpo 'dhyavasāyaś ca kriyānnirvṛttir eva ca |

etan maithunam aṣṭāṅgaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||

viparītaṃ brahmacaryam anuṣṭheyaṃ mumukṣubhiḥ |

yaj jagad-bhāsakaṃ bhānaṃ nityaṃ bhāti svataḥ sphurat ||

हे मस्करी (संन्यासी), ब्रह्मचर्य से दृढ़ रहो और प्रमाद से रहित रहो। दर्शन, स्पर्श, क्रीड़ा, कीर्तन/प्रशंसा, और गुप्त वार्ता; फिर संकल्प, दृढ़ निश्चय, तथा क्रिया का आरम्भ होकर पूर्ण होना—इसे मनीषीजन अष्टाङ्ग मैथुन कहते हैं। इसके विपरीत जो ब्रह्मचर्य है, उसे मुमुक्षुओं को साधना चाहिए, जिससे जगत् को प्रकाशित करने वाला स्वयंज्योति नित्य प्रकाश स्वयं स्फुरित होकर अनुभव में स्थिर हो।

By brahmacarya one should remain firm, with heedfulness, O mendicant. Seeing, touching, dalliance, praising/singing, and secret talk; intention and resolve, and also the performance culminating in completion of the act—this is declared by the wise to be eightfold sexual union. The opposite of that—brahmacarya—should be practiced by seekers of liberation, (so that one abides in) that self-luminous radiance which illumines the world and ever shines, flashing forth of itself.

Brahmacarya and purification of antaḥkaraṇa for realization of svayaṃprakāśa ĀtmanMahavakya: Preparatory discipline (sādhana-catuṣṭaya adjunct) enabling assimilation of Mahāvākya teaching, especially ‘तत् त्वम् असि’ and ‘अहं ब्रह्मास्मि’.Krishna YajurvedaTaittirīya (attribution in later Upaniṣad catalogues; text is a late Śaiva Upaniṣad transmitted outside strict śākhā recensions) ShakhaChandas: Mixed/irregular anuṣṭubh-like ślokas (late Upaniṣadic style)